چوب مناسب برای منبت‌کاری

 چوبی مناسب برای کنده کاری میباشد که دارای بافتی ریز و محکم باشد که معمولاً از چوب های پهن برگان جنگلی استفاده می شود. البته همه چوبهای درختان پهن برگ مناسب برای کنده کاری نمی باشند چون بافت درشت و ناهمگنی دارند مانند بلوط یا ملچ. چوبی که برای کنده کاری انتخاب می شود باید سعی شود که بدون گره و پوسیدگی باشد.

عمل کنده کاری باید در راه چوب (جهت الیاف) انجام شود یعنی همان مسیر رشد عمودی درخت اگر گره روی چوب وجود داشت و ناگزیر به عمل منبت کاری بودید باید مرکز گره را به دو قسمت تقسیم نمود و از مرکز گره به سمت بیرون گره عمل مغار زدن را انجام داد تا گره از روی چوب کنده نشود. چوبهایی که در منبت کاری از آن استفاده می شود و در بازار ایران رواج بیشتری دارد را به شرح زیر توضیح می دهیم:

۱. گردو

درخت گردو بومی ایران و چین می باشد و در شمال ایران تا ارتفاعات 00 ۱۵ متر از سطح دریا دیده می شود و در اکثر مناطق ایران کشت می شود. چوب بیرون خاکستری مایل به قهوه ای روشن و چوب درون قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره می باشد. چوب نسبتاً سنگین است و به خوبی رنگ و لاک می پذیرد دارای الیاف منظم و نامنظم و دارای نقوش زیباست. خاصیت همکشیدگی متوسطی دارد این چوب یکی از بهترین چوبها برای منبت کاری است و اصطلاحاً خوش مغار می باشد. چوب گردو دارای استحکام زیادی می باشد. درخت گردو از خانوادهی درختان پهن برگ می باشد. بافت این چوب ریز و متراکم می باشد. نام دیگر گردو جوز می باشد.

۲. راش

راش در اروپا، آسیای غربی، ایران، ترکیه و... می روید در ایران از ارتفاع ۶۵۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا پراکنده است. چوب برون قرمز رنگ و درون قهوه ای مایل به سرخ و با الیاف موازی و یکنواخت بدون بو و طعم نسبتاً سخت و سنگین نسبت به خمش و ضربه مقاوم است و رنگ و لاک را خوب می پذیرد بعد از گردو بهترین چوب برای منبت کاری می باشد و در ایران استفادهی فراوانی می شود. راش از خانوادهی پهن برگان است و قطر تنهی آن ممکن است تا 5/1 متر هم برسد.

۳. چنار

یکی از فراوانترین درختانی است که در ایران بخصوص شهر تهران به وفور دیده می شود چوب برون روشن تا قهوه ای مایل به قرمز و پرمگسی می باشد چوب پیر آن به راش شباهت دارد چوب بدون بو و طعم و مشابه راش ولی نرمتر و نسبتاً سخت و دارای الیافی یکنواخت است دوام آن نسبتاً کم است. یکی از چوب هایی است که در منبت کاری مورد استفاده قرار می گیرد. به چنار دلب نیز گفته می شود. از خانوادهی پهن برگان است و قطر تنهی قدیمی درختان چنار تا ۴ متر هم می رسد.

۴. توسکا

چوبی است بدون قابل تشخیص از چوب بیرون و درون مایل به صورتی نرم و سبک و دارای الیافی صاف و ظریف و ریز بافت می باشد. کار با آن آسان و رنگ را به خوبی می پذیرد. در منبت کاری نیز مصرف دارد. از خانوادهی پهن برگان می باشد، و دارای دو گونهی قشلاقی و ییلاقی می باشد که در جنگلهای شمال ایران تا ارتفاع 2000 متری دیده شده است.

۵. افرا

این درخت تحت بورهای آمریکای شمالی و کانادا است و سالهای پیش به ایران آورده شده است. سرعت رشد زیادی دارد. چوبی است سبک و کم دوام. چوب بیرون آن سفید شیری و چون درون و برون مشخص نیست. چوب برون دارای رگه هایی به رنگ جگری و قهوه ای است. گونه ای از افرا را کیکم می نامند که سخت و سرخ کم رنگ است در منبت کاری نیز کاربرد دارد. افرا نیز از خانوادهی پهن برگان است. با برگهای پنجه ای در بعضی از نقاط قطر این درخت تا ۷۰ سانتیمتر هم می رسد.

۶. ممرز

در اروپا و آسیا می روید. در ایران در شمال از ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا است که محل رویش آن است. چوبی است برون سفید و درون زرد. دارای رگهای سیاه و خاکستری می باشد. بدون بو و طعم و دارای الیاف موازی، نسبتاً سخت و مقاوم نسبت به خمش و ضربه و به سختی شکاف برمی دارد. از چوب هایی است که در منبت کاری نیز استفاده می شود ولی در صورت نبودن چوب های دیگر به ناچار استفاده می شود. این درخت از خانوادهی پهن برگان است و قطر تنهی آن تا ۸۰ سانتیمتر هم می رسد. به ممرز آلش هم می گویند.

البته از چوب درختان دیگر هم می توان استفاده کرد ولی بیشترین کاربرد را در ایران ۶ نوع چوب توضیح داده شده را دارد. از چوبهای چون آبنوس، توت، پسته، ارغوان و.... نیز میتوان برای منبت کاری استفاده کرد ولی کمیاب و گران هستند.