پیچیدن گِل به دور اشکال مختلف در هنر سفالگری

برای به کار بستن این روش ساده شکل دهی باید مجموعه‌دار (کلکسیونر) باشید. می‌توانید کار را با جمع‌آوری لوله‌های مقوایی وسط دستمال کاغذی آشپزخانه، یا با جمع‌آوری لوله‌های ورقه‌ای آلومینیم آغاز کنید. لوله‌های بزرگ را از مغازه‌های قالیچه یا موکت‌فروشی می‌توانید تهیه کنید. فرش، قالیچه و موکت دور لوله‌هایی مقوایی پیچیده می‌شوند که معمولا دور انداخته می‌شوند.

طرح خود را با انتخاب اندازه لولهٔ مورد نیاز هدفتان آغاز کنید. سپس تکه پارچه‌ای درشت‌باف مثل کنف یا کرباس، گونی یا یک قطعه بافتنی پیدا و روی میز پهن کنید. ورقه‌ای از گل را روی پارچه وردنه کنید. پارچه به گل بافت جذابی خواهد داد که می‌توانید از آن استفاده بهینه کنید.

با سوزن یا کارد دو مستطيل از گل ببرید که هر کدام حدود یک سانتی‌متر ضخامت و سه برابر و نیم قطر لوله مقوایی پهنا داشته باشد. لوله مقوایی را روی یکی از مستطيل‌ها بگذارید و مستطیل دیگر را روی لوله قرار دهید. لبه‌های مستطیل زیرین را بلند کنید تا به لبه‌های مستطيل رویی به گونه‌ای برسد که درزها محیط دایره لوله را به دو قسمت مساوی تقسیم کنند.

لبه‌ها را چنان محکم به یکدیگر فشار دهید که کاملا به یکدیگر بچسبند. لوله مقوایی و شکل گلی را بلند کنید و به حالت ایستاده قرار دهید. می‌توانید لبه‌ها را دوباره به یکدیگر جفت کنید تا مطمئن شوید که محکم چسبیده‌اند. از آنجا که این لبه‌ها بخشی از مرحله شکل دهی‌اند، یکی از بخش‌های اصلی خود شکل نیز محسوب می‌شوند. این لبه‌ها می‌توانند جنبه تزیینی داشته باشند اما نباید قسمت‌های دیگر کار را تحت‌الشعاع قرار دهند. بعد از اصلاح لبه‌ها، آنها را یک بار دیگر فشار دهید تا پرداخت نهایی آن انجام شود.

در تدارک برای ساختن ته و سر، لبه‌های لوله گلی را اصلاح کنید. سپس لوله گلی (که هنوز لوله مقوایی درون آن است) را به وضعی برگردانید که اضافه کردن ته کار امکان‌پذیر شود. ابتدا کناره‌های ته لوله گلی را اریب کنید. سپس از باقیمانده گل دایره‌ای به اندازه سوراخ ته یا کمی بزرگتر ببرید.

حالا لبه داخلی دایره را چنان فشار دهید که کناره‌های دایره اریب شوند. روی کناره اریب دایره گلی را برای ایجاد خراش مسواک بکشید و دایره را در ته لوله قرار دهید تا ته آن شکل گیرد. در صورت نیاز، تخت‌های چوبی بردارید و به درپوش ته گلدان ضربه بزنید تا محکم به محل خود بچسبد.

درزها را کاملا با یکدیگر جفت و ته گلدان را صاف کنید. لوله گل را برگردانید و لوله مقوایی را از آن بیرون بکشید. اگر لوله درون گلدان باقی بماند، گل بر اثر انقباض هنگام خشک شدن ترک خواهد خورد. پس از خشک شدن گلدان لوله‌ای، می‌توان آن را خام‌پخت کرد.

انواع شگفت‌انگیزی از این روش وجود دارد. سه درز به جای دو درز روی یک لوله‌ای در اندازه متوسط می‌تواند گیرا باشد. بر لوله‌ای بزرگ می‌توان چهار درز ایجاد کرد. پس از ساختن لوله گلی بزرگی می‌توان با فشردن درزها استوانه را به شکل پیچیده‌تری تغییر شکل داد.

با اینکه اشکال استوانه‌ای روی چرخ سفالگری به راحتی ساخته می‌شوند، ساخت بیشتر اشکال چهارگوش و بیضی شکل به روش ورقه‌ای با موفقیت بیشتری انجام می‌پذیرد.

اطراف خود را برای یافتن اشکالی که بتوان برای مغز یا قالب کار استفاده کرد جستجو کنید. بطری‌های گرد یا چهارگوش، بسیاری از ظروف غذاخوری چهارگوش، قوطی‌های کنسرو و جعبه‌های مقوایی که در آشپزخانه یافت می‌شوند به درد این کار می‌خورند. می‌توانید از جعبه‌ای چوبی، گنده چوب یا آجر نیز استفاده کنید. برای انتخاب شكل مناسب قوه ابتکار خود را به کار گیرید. در تصاویری که این روش ساخت را نشان می‌دهند، قوطی مقوایی رنگ مات خشک (dry tempera paint، رنگ مات یا بی جلا (به ویژه رنگ آمیخته با زرده تخم مرغ). – م) به منزله مغز یا قالب برای شکل گلی انتخاب شده است.

پس از انتخاب قالب، چندین ورقه روزنامه را مرتب دور آن بپیچید. روزنامه را با چسب اسکاچ، نوار چسب معمولی یا نوار چسب کاغذی محکم بچسبانید. اگر گل کاملا خیس باشد، روزنامه مقداری از رطوبت را جذب خواهد کرد. نگران چسبیدن گل به روزنامه نباشید. مغز یا قالب از پوشش روزنامه بیرون خواهد آمد و روزنامه را هم به آسانی می‌توان از گل جدا کرد.

چونهٔ بزرگی از گل بردارید و آن را با وردنه‌ای کاملا خشک در جهات مختلف وردنه کنید. در صورت تمایل می‌توانید برای امتحان ضخامت ورقه گل از باریکه‌های چوب استفاده کنید. بهترین ضخامت برای کار یک سانتی‌متر است. اگر ضخامت گل فقط نیم سانتی‌متر باشد، شکل دهی آن مشکل خواهد بود.

برای به دست آوردن نوعی بافت، می‌توانید گل را روی پارچه‌ای درشت‌باف همچون کرباس، کنف، گونی، بافتنی دستباف یا پارچه خشک کردن ظروف وردنه کنید. همه آنها نقش زیبایی روی کار می‌اندازند. در تصاویر از پارچه نایلونی توری استفاده شده است. این نوع پارچه بافت زیبایی، تقریبا شبیه پوست مار، به کار می‌دهد.

بعد از وردنه کردن گل، یک پهلو و پایین آن را صاف ببرید. شکل روزنامه پیچ شده را طوری روی گل قرار دهید که انتهای شکل ۶۰ میلی‌متر بالاتر از پهلوی صاف گل قرار گیرد. گل و پارچه را دور شکل بپیچید. گل را فشار ندهید، اما آن را در جایی که کناره‌ها به هم می‌رسند، ببرید.

با یک ابزار شکل دهی دو لبه را یکی کنید. فتیله‌ای از گل به اندازه انگشت کوچکتان درست کنید و روی محل اتصال دو لبه جای دهید و با فشار انگشت آن را صاف کنید. برای ایجاد دوباره بافت، به محل اتصال با پارچه نایلونی به آرامی ضربه بزنید یا آن را بمالید. پارچه را از شکل جدا کنید و شکل را روی ته صافش قرار دهید. حالا با استفاده از سوزن یا کارد اضافه‌های گل را از دهانه بالا ببرید. اگر گل زیادی شل است، برای مدتی آن را رها کنید تا خود را بگیرد (با گرما زودتر خشک می‌شود. پس از سفت شدن گل، می‌توان مغز یا قالب را درآورد. قالب را تکان دهید و آن را از درون شکل بیرون بکشید. اگر تکه‌ای روزنامه به داخل گل چسبیده است آن را درآورید.

کناره‌های داخلی یکی از دو سر باز شکل گلی را با بریدن با سوزن یا کارد اریب کنید. از باقیمانده گل درپوشی به اندازه سوراخ ببرید. لبه‌ها را خیس و درپوش را به درون سوراخ جفت کنید. روی درزها را با ضربه‌های آرام تکه تخته‌ای به هم جفت کنید.

شکل را برگردانید و همین عمل را برای سر دیگر آن تکرار کنید. درپوش دیگری برای این سری به طوری که به خوبی آن را بپوشاند، ببرید. گل نرم و چسبنده را روی تمام لبه‌ها بکشید و درپوش را در جای خود قرار دهید. این عمل سبب حبس شدن هوا در درون شکل می‌شود و شکل گل را حفظ خواهد کرد. به لبه با تکه تخته‌ای به آرامی ضربه بزنید. حالا وقت بافت زدن دو انتهاست. در تصویر ۷۸، دو انتها با تکه تخته‌ای چهارگوش بافت زده شده‌اند. بگذارید که شکل تا حدی خود را بگیرد و سفت شود. در حین خشک شدن شکل، آن را در وضعیت‌های مختلف قرار دهید تا بهترین وضع را برای پایان کار تعیین کنید. آیا دوست دارید روی پایه‌ای قرار گیرد؟ اگر چنین است، آیا پایه را بر پهلو یا انتهای آن ترجیح می‌دهید؟ آیا دوست دارید گردن، دهانه یا دسته داشته باشد؟ در حین خشک شدن گل، می‌توانید اشکال لازم برای کامل کردن شکل را بسازید.

در تصاویر این فصل، دو دهانه کوچک چهارگوش با فشردن تکه‌های کوچکی از گل به درون اشکال چهارگوش توخالی ساخته شده‌اند. کناره‌ها و لبه‌های آنها دوباره با استفاده از تکه تخته چهارگوشی بافت زده شده‌اند.

دهانه‌ها را روی محلی که می‌خواهید قرار دهید و دور آنها را خط بکشید تا محلشان مشخص شود، سپس آنها را بردارید. درون علامت‌ها را خراش دهید و محل آنها را مرطوب کنید. گل نرم را روی لبه‌های ته دهانه‌ها بگذارید. حالا دهانه‌ها را در محل خود بگذارید و آنها را با دقت به شکل بچسبانید. پس از اتصال محکم آنها و انجام گرفتن تمام مراحل پرداخت، سوراخ‌هایی به درون شکل ایجاد کنید. این کار را با استفاده از یک ابزار شکل دهی که به انتهای آن سیم وصل شده به دقت انجام دهید و اتصالات داخلی را با کمک مداد روی هم جفت کنید حالا گلدان دودهانه آماده است. پیش از خام‌پخت کردن آن بگذارید که به آرامی خشک شود.