ویژگی‌ چوب‌های مورد استفاده در معرق

چوب مهم‌ترین و اساسی‌ترین ماده تشکیل دهنده آثار معرق و منبت است و در این حرفه، شناخت مشخصات انواع چوب‌ها برای هنرمند لازم است.

در این مطلب تلاش می‌کنیم که شما را با ویژگی‌های چوب‌های مورد استفاده هنرمندان در معرق آشنا کنیم:

آبنوس

نام متداول آبنوس
 نام علمی  Dispyros crassiflora
نام محلی  آبنوس – ابن وود
رنگ چوب چوب درون سیاه یک‌دست
نقش چوب بدون نقش
بلندی تنه بدون شاخه 10 متر
قطر 80 سانتی‌متر
نوع تار راست‌ تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه سواحل گینه در آفریقا از گاتا تا گابون

فوفل

نام متداول فوفل
 نام علمی  -
نام محلی  فوفل 
رنگ چوب قهوه‌ای سیر اخرایی
نقش چوب خطوط موج‌دار تیره‌تر از رنگ زمینه
بلندی ۶ - ۸ سانتی‌متر
قطر 60- 40 سانتی‌متر
نوع تار نسبتاً راست‌ تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری کم به علت چرب بودن
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن دیرخشك
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات نسبتاً خوب
رویشگاه

در مناطق گرم آسیا مثل هندوستان و پاکستان و
وجزایر سند و جاوه

گردو

نام متداول گردو
 نام علمی  Juglans rejia
نام محلی  گردو، جوز، گردکان
رنگ چوب
از کرم مایل به قهوه‌ای تا قهوه‌ای خام 
نقش چوب رگه‌های تیره‌تر و نامنظم موج‌دار
بلندی حداکثر ۱۵ متر
قطر 1.20متر
نوع تار
در قسمت‌های مختلف متفاوت است.
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری عالی
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه
در ارتفاعات میان بند جنگلی شمالی از آستارا تا گلی داغی و در غالب مناطق استپی

کُنار

نام متداول کُنار
 نام علمی  Zizyphus spina – christi
نام محلی  سدر، سدره، منیل داود، سنجد گرجی، ببر
رنگ چوب قهوه‌ای با زمینه‌ی گل اخرا
نقش چوب پرگره با خطوط موج‌دار
بلندی حداکثر ۱۴ متر
قطر  ۱/۲۰ متر
نوع تار درهم تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه
استان‌های ساحلی جنوب ایران به‌خصوص در راه سیرجان به بندرعباس (تل محمد خانی) وارتفاعات جبال البرز

کیکم

نام متداول کیکم  
نام علمی  Acercineros – cens Boiss
نام محلی  در کردستان کی کف در جبال بارزکلم
رنگ چوب

زمینه ی کرم رنگ با خطوط و نقش‌های شکلاتی يا قهوه‌ای سوخته

نقش چوب جوش‌دار و موج‌دار
بلندی ۶-۸ متر
قطر ۳۰ - ۳۵ سانتی‌متر
نوع تار درهم تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری خوب
قابلیت چسب‌خوری متوسط
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه

در جنگل‌های باختر و جنوب ایران. حداکثر ارتفاع رویشگاه آن در کوه‌های سعادت آباد فارس است.

آکاژو

نام متداول آکاژو
 نام علمی  EntdndrophroginaCylindricum ale 
نام محلی  ساپلی، زاپلی
رنگ چوب قرمز مایل به بنفش تیره
نقش چوب با خطوط نواری پررنگ‌تراز زمینه
بلندی ۳۰ متر
قطر ۲ متر
نوع تار راست تار، کج تار
قابلیت اره شدن عالی
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن سریع
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه

غرب آفریقا از لیبریا، کامرون و کنگوتا، اوگاندا

جگ

نام متداول جگ
 نام علمی  Dalbergia sissoo roxb [paipilionatae]
نام محلی  شیشم
رنگ چوب قهوه‌ای روشن
نقش چوب رگه‌های نامنظم نواری
بلندی نوع خارجی ۳۰ متر نوع ایرانی ۱۴ - ۱۵
قطر نوع خارجی ۲/۵ متر نوع ایرانی ۵۰-۶۰
نوع تار راست تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات کم
رویشگاه

پاکستان و هندوستان و اخیراً نیز جنگل‌های جنوب ایران، نواحی جیرفت در دره‌ی جگون و کوه‌های کلمرد سعیدآباد پیدا شده است.

ساج 

نام متداول ساج 
 نام علمی  Tectonegrandislinn [teak]
نام محلی  تیک
رنگ چوب قهوه‌ای با زمینه‌ی سبز
نقش چوب رگه‌های زرد یا قرمز نواری
بلندی ۲۰ متر
قطر ۱/۵ متر
نوع تار راست تار
قابلیت اره شدن عالی
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری کم، به علت چرب بودن
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه
جنوب آسیا از هندوستان تا هندوچین و جاوه می‌روید در مناطق دیگر دنیا به صورت کاشته شده وجود دارد. اخیراً به ایران نیز وارد شده است.

سرخدار 

نام متداول سرخدار 
 نام علمی  Taxusbaccat
نام محلی  سخدار، سوختال، سیردار
رنگ چوب
از کرم تا قهوه‌ای قرمز (با زمینه‌ی رنگ آهن)
نقش چوب موج‌دار با خطوط کمی پررنگ‌تر
بلندی ۴ - ۵ متر
قطر 80-75 سانتی‌متر
نوع تار راست تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری کم (به علت داشتن صمغ)
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن دیر خشک
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات عالی
رویشگاه
گونه‌ای از درختان جنگلی است که در جامعه‌ی راشستان به طور پراکنده دیده شده است و گاهی به صورت جنگل‌های خالص وجود دارد.

بقم 

نام متداول بقم 
 نام علمی  Hematoxylon campechidnum
نام محلی  قاقم، طامپش
رنگ چوب قرمز زنگ آهن
نقش چوب

خطوط موج‌دار کم رنگ‌تر از زمینه و گره‌های متوسطی که در اثر تلاقی خطوط به وجود آمده است.

بلندی ۶ متر
قطر ۶۰ سانتی‌متر
نوع تار راست تار
قابلیت اره شدن متوسط
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری کم (به علت چرب بودن)
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن دیر
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات عالی
رویشگاه

آسیای جنوبی، از هندوستان به ایران وارد می‌شود. درخت آن در آمریکای مرکزی، شمال آمریکای جنوبی نیز کاشته شده است.

عناب

نام متداول عناب
 نام علمی  Zizyphus vulgarislam [Rhamnaceae]
نام محلی  عناب
رنگ چوب

قهوه‌ای با زمینه‌ی گِل اخرای پخته زرد، با زمینه ی گِل اخرا

نقش چوب کم نقش
بلندی ۶ –  ۸ متر
قطر 20 – 40 سانتی‌متر
نوع تار کج تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری خوب
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن نسبتا سریع
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه

این درخت به طور پراکنده در خراسان کاشته می‌شود ولی نوع بزرگ‌تر آن در بین راه بیرجند و تربت حیدریه نیز وجود دارد.

سنجد

نام متداول سنجد
 نام علمی  Elegnus angustifolia [Eleagnacea] 
نام محلی 

شُرَین، جگ (در کردستان)، پستنک و پستانک (دراطراف تهران )

رنگ چوب

چوب درون قهوه‌ای مایل به قرمز (اخرایی روشن)، چوب برون زرد کم رنگ

نقش چوب
خطوط موج‌دار کم‌ رنگ و پررنگ‌ تر از زمینه‌ی همراه با جوش‌های فراوان
بلندی ۶ - ۸ متر و گاه تا ۱۲ متر
قطر حداکثر ۴۰ سانتی‌متر
نوع تار  کج تار و درهم تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت کم
قابلیت لاک پذیری خوب
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات کم
رویشگاه در کلیه‌ی مناطق استپی ایران کاشته شده است.

زيتون

نام متداول زيتون
 نام علمی  Oleaeur opaea [Caleaceae] 
نام محلی   کلکم یا کلشام (در لرستان) سید (درگرگان)
رنگ چوب  کرم با زمینه‌ی قهوه‌ای  گرم
نقش چوب
رگه‌های نامنظم وموج دار و فراوان به رنگ قهوه‌ای تیره
بلندی 15-12 مترتنه بدون شاخه ۵ متر
قطر گاهی بیش از ۱ متر
نوع تار کج تار و درهم تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری کم (به علت چرب بودن)
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن دیرخشک
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه
کرانه‌ی مدیترانه، شمال آفریقا و جنوب اروپا. در منطقه ی رودبار و منجیل به طور فراوان کاشته می شود. گونه‌های وحشی آن بین قزوین و گیلان و نواحی جیرفت وجبال بارز وجود دارد. در اطراف گرگان تا مازندران دیده شده است.

بادام 

نام متداول بادام 
 نام علمی  Amygdalus vulgaris
نام محلی  بادام
رنگ چوب

چوب برون کرم مایل به زرد، چوب درون کرم مایل به شکلاتی

نقش چوب دارای خطوط موازی 
بلندی ۱۰ - ۱۲ متر
قطر ۴۰ سانتی‌متر
نوع تار راست‌ تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن سریع
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه

در کلیه‌ی مناطق استپی و کوهپایه‌ای، آذربایجان، خراسان، اطراف اصفهان، شیراز و کردستان کاشته می شود.

اقاقیا

نام متداول اقاقیا
 نام علمی  Robinia pseudoa casia
نام محلی  اقاقیا، اقاقیه در آذربایجان
رنگ چوب کرم بازمینه‌ی شکلاتی
نقش چوب کم و بیش نواری
بلندی ۱۵ متر
قطر

در ایران حداکثر 30 سانتی متر، در اروپا
حداکثر 50 سانتی‌متر

نوع تار کج تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری عالی
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن دیرخشک
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه

از درختان آمریکای شمالی است و جزء درختان جنگلی ایران محسوب نمی شود. به علت سازش با خشکی کشت آن در مناطق استپی ایران متداول گشته است.

ملچ

نام متداول ملچ
 نام علمی  Ulmus montanasm culmaceae 
نام محلی  -
رنگ چوب

چوب برون سفید مایل به خاکستری، چوب درون ترکیبی از خطوط قهوه ای، زرد پر رنگ تا قرمز کم رنگ

نقش چوب خطوط نامنظم قهوه‌ای  شکلاتی
بلندی  ۲۵ - ۳۰ متر، تنه‌ی بدون شاخه ۲۰ متر
قطر تا ۲۰۰ سانتی‌متر
نوع تار راست تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری خوب
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه

این گونه جزء درختان جنگلی شمال ایران است و می‌توان در غالب مناطق استپی ایران با آبیاری کاشت.

خرمالو

نام متداول خرمالو
 نام علمی  Diospiros lotus Ebenaceae
نام محلی  کلهو، خرسندی
رنگ چوب

چوب درون خاکستری کبود، چوب برون کرم روشن اخرایی

نقش چوب -
بلندی  ۲۵متر، تنه بدون شاخه۱۲ - ۱۵متر
قطر ۷۰-۸۰سانتی‌متر
نوع تار بستگی به موقعیت چوب دارد
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت کم
قابلیت لاک پذیری کم
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه

این گونه جزء درختان جنگلی شمال محسوب می‌شود و رویشگاه آن به کرانه‌های دریای خزر از جنگل‌های آستارا تاجنگل‌های گرگان است.

زرشك 

نام متداول زرشك 
 نام علمی  Berberis Vulgaris
نام محلی  مالِسک، میالِسک
رنگ چوب زرد پر رنگ با انعکاس صدفی 
نقش چوب خطوط موج‌دار خود رنگ صدفی
بلندی حدود ۴ متر
قطر ۴ سانتی‌متر
نوع تار راست‌ تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری کم
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن

سریع

مقاومت در برابر رطوبت و حشرات کم
رویشگاه
این گونه در دامنه‌های شمالی و جنوبی البرز و در ارتفاعات 1700 - 2300 متر و در حاشیه‌ی رودخانه‌ها است.

شمشاد

نام متداول شمشاد
 نام علمی  Buxus sempervirens [Buxaceae]
نام محلی  شوشار، شمشاد
رنگ چوب زرد با زمینه‌ی رنگ آهن
نقش چوب بدون نقش
بلندی ۲۰ متر، تنه بدون شاخه ۸ -  ۱۰ متر
قطر 65 - 60 سانتی‌متر 
نوع تار کج تار
قابلیت اره شدن خیلی کم
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری متوسط
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن بسیار دیرخشک
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات عالی
رویشگاه

در جنگل‌های جنوب اروپا، شمال آفریقا، آسیای غربی می روید. در ایران منحصراً در ارتفاعات پایین جنگل‌های شمال از آستارا تا گرگان دیده شده است.

نارنج

نام متداول نارنج
 نام علمی  Citrus aurantium – Rutaceae
نام محلی  نارنج 
رنگ چوب زرد لیمویی
نقش چوب بدون نقش
بلندی ۷ - ۸ متر، تنه بدون شاخه ۳ - ۴ متر 
قطر 35 – 40 سانتی‌متر
نوع تار راست تار، کج تار
قابلیت اره شدن عمود به الیاف شکل
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت کم
قابلیت لاک پذیری متوسط
قابلیت چسب‌خوری متوسط
میزان خشک شدن دیرخشک
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه
این گونه در شمال و جنوب ایران کاشته می شود. سواحل دریای خزر، استان فارس و بلوچستان.

توت سفید

نام متداول توت سفید
 نام علمی  Morus alba
نام محلی  توت
رنگ چوب
چوب برون نسبتاً پهن به رنگ سفید، چوب درون زرد طلایی
نقش چوب -
بلندی تا 12 متر می‌رسد
قطر تا 1 متر می‌رسد
نوع تار -
قابلیت اره شدن در جهت عمود به الیاف متوسط
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت کم
قابلیت لاک پذیری کم
قابلیت چسب‌خوری متوسط
میزان خشک شدن دیرخشک 
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات نسبتاً کم
رویشگاه
این درخت در اصل در چین و آسیای شرقی بوده است. در ایران و بسیاری از مناطق معتدله‌ی دنیا کاشته می‌شود. در ایران در مناطق مرطوب جنگلی شمال و هم‌چنین در مناطق استپی نیز کاشته می شود.

پلث (افرا)

نام متداول پلث (افرا)
 نام علمی  Acer Cappddociem A.insigne Boiss
نام محلی  -
رنگ چوب سفید شیری
نقش چوب

بدون نقش، گاهی نقش شعله‌ای دربرش مماسی دارد.

بلندی ۳۰ - ۳۲ متر
قطر ۱/۳۰ متر
نوع تار راست‌ تار
قابلیت اره شدن عالی
قابلیت رنده شدن عالی
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری متوسط
قابلیت چسب‌خوری عالی
میزان خشک شدن سریع
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات کم
رویشگاه

این گونه جزء درختان جنگلی شمال ایران محسوب می‌شود و از و از طوالش تا جنگل‌های گلی داغی و گلستان می‌توان یافت. از نقطه نظر ارتفاع به طور تقریبی حدود 2000 متر از سطح دریا می‌روید.

گلابی 

نام متداول گلابی 
 نام علمی  Pirus communis
نام محلی  امرود، هرمو، هَمرو، مُرو، مرود 
رنگ چوب قرمز روشن (صورتی) بازمینه‌ی قهوه‌ای
نقش چوب  بدون نقش، گاهی منقوش 
بلندی ۱۰ - ۱۲متر، تنه‌ی بدون شاخه ۴ – ۵ متر
قطر ۶۰ - ۶۵ سانتی‌متر
نوع تار بستگی به موقعیت چوب دارد
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت خوب
قابلیت لاک پذیری خوب
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن متوسط
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه
این درخت از آستارا تا گرگان می‌روید و در کردستان و لرستان نیز گونه‌های مختلف آن وجود دارد.

ممرز

نام متداول ممرز
 نام علمی  Carpinus betulus
نام محلی  اولی 
رنگ چوب سفید مایل به خاکستری
نقش چوب گاهی رگه‌های بنفش کم ‌رنگ دارد.
بلندی ۱۸ - ۲۰ متر، تنه‌ی بدون شاخه ۶ - ۸ متر 
قطر 80 سانتی‌متر تا 1 متر
نوع تار کج و درهم تار
قابلیت اره شدن کم
قابلیت رنده شدن کم
قابلیت پرداخت کم
قابلیت لاک پذیری کم
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن دیرخشک 
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات خوب
رویشگاه
این درخت از آستارا و ارسباران تا گلی داغی در جنگل های ایزده و نور و زرین گل مازندران می‌روید.

چنار

نام متداول چنار
 نام علمی  Platanus orientelis
نام محلی  -
رنگ چوب رنگ خاکستری مایل به صورتی 
نقش چوب طرح‌های شبیه نقطه‌ی قرمز رنگ
بلندی  ۲۵ - ۳۰ متر
قطر تا ۴ متر
نوع تار راست تار
قابلیت اره شدن خوب
قابلیت رنده شدن خوب
قابلیت پرداخت عالی
قابلیت لاک پذیری خوب
قابلیت چسب‌خوری خوب
میزان خشک شدن خوب
مقاومت در برابر رطوبت و حشرات متوسط
رویشگاه

در بستررودخانه‌ها و مناطق استپی می‌روید.