وضعیت هنر نقاشی در زمان صفویه، قاجاریه و زندیه

هنر نقاشی یکی از چندین هنرهای پرطرفدار ایرانیان است و هنرمندان زیادی از گوشه و کنار جهان به آن مشغول اند. این هنرمندان به نام که بیشتر آنها از سرزمین ایران بوده و اصالت پارسی دارند، آثاری خارق العاده و بی نظیری از خود به جا می گذارند.

دولت صفویه

( ۱۱۴۸ - ۹۰۷ ه) - (۱۵۰۲-۱۷۳۶م)

سلاطین صفویه به «شیخ صفی‌الدین» منسوب‌اند که یکی از اولیاء و مرشدان اردبیل بوده و شاه اسمعیل نواده او بعدها دارای قدرت و نیرو شده خانواده تركمان را که در مغرب ایران حکومت داشتند «آق قوینلو و قراقوینلو» شکست داده و منقرض گردانید و در سال ۹۰۷ (۱۵۰۲) خانواده‌ای را تأسیس نمود که از آن تاریخ تا ۱۱۴۸ هجری (۱۷۳۶ م) بر ایران حکومت و سلطنت داشتند.

نسب صفويه به حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام پیوسته و مذهب شیعی در زمان سلطنت و دوره حکومت این خانواده مذهب رسمی کشور پهناور ایران گردید.

عثمانیان که پهلوانان ترك نژاد بوده و پیروی از مذهب تسنن می‌نمودند نمی‌گذاشتند که کلمه آنان یکی شده و نفوذشان زیاد گردد، لذا از آن به بعد اختلاف و کشمکشی طولانی و شدید بین این دو فرقه پدیدار گردید.

سلطان سلیم در ۹۲۰ (۱۵۱۴) با نیروی زیاد خود به جانب تبریز پایتخت شاه اسمعیل آمده، سپاه ایران را شکستی سخت داد و در اثر آن قوای عثمانی به قسمت غربی دولت امپراطوری صفویه مسلط گردیدند. بدتر از همه آنکه قبایل ترکمان نیز همواره در قسمت شرقی ایران به جنگ و جدال و دست‌اندازی به آن حدود مشغول بودند. شاه طهماسب (۹۳۰ - ۹۸۴ هجری) در دوره سلطنت خود همواره با این دو خطر بزرگی مواجه بود.

عصر طلائی خاندان صفویه دوره سلطنت شاه عباس كبير است (۹۹۵-۱۰۳۸ھ). زمانی که شاه عباس به تخت سلطنت نشست ایران از هر طرف دچار مخاطرات شده بود، چنانکه ترکمانان و ازبك حدود شمال شرقی را تهدید نموده و ترک‌ها آذربایجان استیلا یافته بودند. شاه عباس توانست دوباره کشور از دست رفته را خود برگرداند. لذا فتوحات خویش را ادامه داد و ترک‌ها را هم از بغداد رانده، آنجا را تصرف نمود (۱۰۳۲ هـ - ۱۶۲۳م) سپس به واسطه ایجاد روابط حسنه بین خود و دول اروپا تر ک‌ھا را دچار مضیقه گردانیده، در اثر این ارتباط نظاماتی جدید در امور کشوری و لشکری برقرار نمود.

از مهم‌ترین حوادث سلطنت شاه عباس، انتقال پایتخت او به اصفهان بود که در اثر آن شهر مزبور را زیب و شکوه داده ابنیه عالی و مساجد و معابد و کاخ‌های دلگشا در آنجا بنا نمود و راه آمد و شد را به جانب این شهر زیبا از هر طرف و هر جا باز گردانیده، اروپائیان از دول و ملل مختلفه به اصفهان آمدند، عظمت و جلال پایتخت و کشور شاهنشاهی را دیده و گزارش آن را به مورد نگارش آوردند و از آن شرح و وصف نمودند.

جانشینان شاه عباس با اینکه روش خودسری را گزیده و به خوشی و نشاط سرگرم گردیدند معذلك سیاست شاه را پیروی نمودند. آنها اگرچه نتوانستند از بغداد نگهداری کنند و دولت عثمانی آن را به خود برگردانید، ولی شهرهای دیگر این کشور را نگاهداری نمودند و از شاه عباس در طرفداری از ارباب هنر و تشویق کارگران و ترویج پیشه و هنر تقلید نموده و در طرح روابط حسنه با دول اروپا اهتمام زیاد به خرج دادند.

در اواخر عوامل ضعف به دولت صفویه راه یافته و موجبات انقراض در آن رخنه نمود، تا اینکه افاغنه در دوره سلطنت شاه سلطان حسین مرز ایران تاخت و تاز آوردند. (۱۱۰۵ - ۱۱۳۵)

افاغنه که در آن وقت تابع ایران بودند، شکست سپاهیان شاه سلطان حسین از ایشان (۱۱۳۵هـ - ۱۷۲۲م) و استیلا آنها بر اصفهان، سقوط دولت صفویه و انقراض آن را اعلام نمود - اگرچه بعضی از افراد این خانواده در مازندران و قزوین و غیر آن تا چند سال دیگر حکومت می‌نمودند معذلك دیگر دولت ایشان نضج و دوامی نیافته و مضمحل گردیدند.

نادر شاه

جنگ افاغنه با ایران و مداخله آنان پیوسته به بروز و ظهور یکنوع هرج و مرج و خودسری در این کشور گردیده، در اثر آن یگانه سردار توانا و قائد نیرومند افشار نادرقلی (نادر شاه) عزم خود را بر طرد و دفع افاغنه و اخراج آنان و استقرار تخت و تاج صفویه آشکار ساخته وليكن طولی نکشید که او آخرین شاه صفوی را از سلطنت انداخته و تخت و تاج او را به تصرف خود درآورد (۱۱۴۸هـ -۱۷۳۶م) سپس شخصا در رأس سپاه خویش قرار گرفته افغان‌ها را مطیع و فرمانبردار نمود. پس از آن به هند لشکر کشیده تا دهلی رفت و به آنجا مسلط شد و جواهر بسیاری از هند بعنوان غنیمت جنگی به ایران آورد ولی حکومت او چندان دوام نیاورده و خاتمه پیدا نمود و این کشور بعد از قتل او در (۱۱۶۰هـ - ۱۷۴۷م) دوباره دچار فتنه و آشوب و انقلاب و خودسری عجیب گردید.

زندیه

( ۱۲۰۹ - ۱۱۶۳ هـ) - (۱۷۵۰-۱۷۹۴م)

ایران در دوره جانشینان نادر شاه به دولت‌های کوچک چندی قسمت شده ولی طولی نکشید که «کریم‌خان زند» سلطنت خود را بر تمام نواحی ایران جز ایالت خراسان بسط داد و در آنجا آخرین جانشین نادر شاه ( نادر میرزا) حکومت می‌نمود.

قاجاریه

(۱۳۴۵-۱۱۹۳ھ) - (۱۷۷۹-۱۹۲۶م)

بعد از وفات کریم‌خان وکیل اختلاف زیادی، بین جانشینان او و آقا محمد خان که از قبائل ترك قاجار بود روی نمود - آقا محمد خان توانست که سلسله جدیدی تشکیل داده و تهران را پایتخت خود قرار دهد.

در دوره سلطنت این خانواده روس‌ها ایران را تهدید نموده و قسمتی از نواحی دوردست و سرحدی آن را به زور گرفتند و بعدها دول دیگر اروپایی درصدد برآمدند که این کشور را به مناطق نفوذ خود تقسیم کنند ولیکن در این بین جنگ بین‌المللی پیش‌آمد نمود و در ایران هم مانند دیگر جهان این جنگ عالمگیر مشکلاتی را بوجود آورد.