مواد و مصالح گره‌چینی، سوخت روی چوب و سازسازی

در هنر گره چینی، چوب به طور عمده از چوب چنار استفاده می‌شود. همچنین چوب‌های گردو، نارنج، گلابی و عناب نیز برای ساخت نقوش گره به کار می‌روند.

ابزار و وسایل گره چینی ابزاری که برای ساخت گره چینی مورد استفاده قرار می‌گیرد، تقریبا همان ابزاری است که در یک کارگاه درودگری وجود دارد. مانند: انواع اره، رنده، گیره، میز کار و خط کش.

مواد و مصالح خراطی مصالح مورد استفاده خراطان، چوب است. آنها می‌توانند از انواع چوب‌های رایج و نسبتاً ارزان استفاده کنند. ولی به طور عمده چوب گردو، چنار، تبریزی (سفید) در خراطی کاربرد بیشتری دارد.

ابزار و وسایل خراطی ابزارهای خراطی عبارت‌اند از: چرخ خراطی، انواع مغار، اسکنه، تیشه، اره و رنده.

اسکنه

نوعی مغار تخت است که ضخامت تیغه آن از عرضش بیشتر است. این شکل تیغه باعث می‌شود تا بتوانیم به هنگام خراطی، با نزدیک کردن تیغه و برداشتن تراشه‌‌های اطراف چوب استوانه‌ای متصل به چرخ خراطی، شیء مورد نظر را شکل دهیم.

مواد به کار رفته در حصیربافی انواع نی، بوریا، علف، ساقه برگی نخل، پوست بعضی از درختان، ترکه بید یا درختان دیگر، در بافتن حصیر به کار می‌رود.

ابزار کار حصیربافی ابزار کار حصیربافی عبارت اند از: داس، انواع کارد، سوهان، درفش، قیچی، سوزن و دستگاه بافت حصیر به روش تار و پود.

مواد اولیه کپوبافی مواد اولیه مصرفی در بافت کپو، برگهای خشک نخل که در اصطلاح محلی «کرتک» نام دارد، ساقه‌‌های نازک گندم که «هلفه» گفته می‌شود و پشم رنگ شده یا نخ کاموا.

مواد بامبوبافی

نی مغزدار

ابزار کار بامبوبافی ابزار کار بامبوبافی عبارت‌اند از: انواع کارد، درفش، اره، لیسه، سوهان، قیچی و...

مواد به کار رفته در چیغ‌بافی مواد به کار رفته در چیغ‌بافی عبارت است از: نی، موی بز و نخ پشمی

مواد مورد نیاز مروار بافی مروار بافی علاوه بر ترکه‌‌های مروار از مواد دیگری مانند: تخته سه‌لایی، انواع میخ، روغن جلا و مفتول‌های سیمی استفاده می‌شود.

ابزار مورد نیاز مرواربافی ابزارآلات تولید مروار عبارت‌اند از: اره، رنده، چکش، انبردست، گاز انبر و قیچی باغبانی.

مواد نازک‌کاری چوب مهم‌ترین و بهترین چوب‌ها برای نازک‌کاری، چوب گردو و چوب گلابی است.

ابزار نازک‌کاری چوب ابزار نازک‌کاری چوب عبارت‌اند از: پرگار، گونیا ۹۰ درجه، مته دستی، سوهان، غار، اره مویی، خط‌کش و سنباده.

مواد و مصالح در مشبک‌کاری امروزه آثار مشبک را بر در و پنجره‌ها، منبرها، ظروف و ... می‌توان مشاهده کرد. این هنر برای تزئین قاب و وسایل تجملی به کار برده می‌شود و بر روی انواع ، عاج و استخوان انجام می‌گیرد.

ابزار مورد نیاز مشبک‌کاری ابزار موردنیاز مشبک‌کاری عبارت است از: كمانه، اره مویی، تخته یا فلز، مته، چکش، سنباده، چسب چوب، چسب کاغذی، انبردست و میز

• کمانه

این وسیله باید قابلیت انعطاف داشته باشد به گونه‌ای که بتوان به راحتی دهانه آزاد به هم نزدیک و یک مهره را در آن محکم کرد. هر چه ابعاد کار بزرگتر باشد نیاز به کمانه بزرگتری داریم. .

اره مویی

اره مویی دو نوع است: چوب بری و فلزبری. اره مویی چوب بری باید پا ملخی باشد. بدین معنی که یکی از دو دهانه‌اش خالی باشد.

• تخته

در گذشته تخته سه‌لایی از روسیه وارد می‌شد که از هر نظر خوب بود. اما امروزه این چوب در سلماس تولید می‌شود.

• فلز

برای کار روی فلز از ورق آلومینیوم نازک و مس استفاده می‌شود.

• مته

برای سوراخ کردن است و انواع مختلفی دارد: دستی و برقی، که برای این کار می توان از درفش یا میخ نیز استفاده کرد.

• سنباده

برای تمیز کردن کار در پایان از سنباده استفاده می‌شود.

• چسب چوب

چسب را رقیق کرده و برای چسباندن طرح از آن استفاده می‌کنند.

• آرد سریش

سریش گیاهی است از تیره سوسنی‌ها، دارای ساقه کوتاه و برگهای دراز نوک تیز و گل‌‌های خوشه‌ای و ریشه ضخیم. ریشه آن را پس از خشک کردن آرد می‌کنند و برای چسباندن کاغذ و چیزهای دیگر از آن استفاده می‌کنند. از سریش برای چسباندن روی چوب نیز استفاده می‌شود و مزیت آن نسبت به چسب چوب آن است که به راحتی پس از پایان کار پاک می‌شود.

• چسب کاغذی

پس از بریدن هر قسمت آن را در محل خود گذاشته و با چسب کاغذی آن را نگه داشته تا از شکستن در هنگام برش و سنباده زدن جلوگیری شود.

• میز

باید میزی انتخاب کنیم که دست به راحتی زیر آن قرار بگیرد، و وسط تخته شکافی به اندازه ۱۸۲ سانتی‌متر داشته باشد.

مواد سوخت روی چوب

چوب مورد استفاده برای این کار شمشاد است که رنگ آن کرمی روشن، بسیار فشرده، خوش ابزار و خوش پرداخت می‌باشد. از چوب صنوبر که سفیدرنگ سبک، راست کار و قابل تورق است نیز برای این کار استفاده می‌شود.

ابزار لازم برای سوخت روی چوب ابزار لازم برای سوخت روی چوب عبارت است از: مداد، کاغذ پوستی، مغار کوچک و هویه.

مواد و مصالح در ساخت سازهای زهی : انواع چوب گردو، سنجد، توت سیاه، افرا؛

• استخوان برای نصب روی دسته؛

• چسب یا سریشم؛

• شاخ قوچ برای ساخت خرک، سیم‌گیر، شیطانک؛

• پوست گوسفند.

وسایل و ابزار ساز‌‌سازی

• مغار گلویی: برای کندن و خالی کردن داخل کاسه سازها؛

• تیشه معمولی نجاری: در اندازه‌‌های بزرگ، متوسط و کوچک برای تراش رو کار و شکل دادن؛

• اسکنه: برای در آوردن فاق و وصل دسته؛

• اره: دو نوع است: ارۂ تَربُری و ارۀ خشک‌بُری؛

• اره کمانی: برای درز کردن کاسه، فاق زبانه کاسه و بریدن و درست کردن خرک، بریدن و درز کردن استخوان‌‌های روی دسته ساز؛

• رنده‌‌های معمولی نجاری: رنده خشتی و رنده بغل؛

• انواع قالب‌ها: که برای سازهای کاسه‌دار به کار می‌رود و شامل: قالب کاسه، قالب دهنه کاسه بزرگ، قالب دهنه کاسه کوچک (نقاره)، قالب از لبه نقاره تا محل وصل دسته به کاسه، قالب سر پنجه و قالب سیم گیر است؛

• لوازم رنگ‌آمیزی ساز: که شامل: الكل صنعتی 90 درجه، لاک طلایی، پارافین غیر خوراکی مایع، کاغذ سنباده با آج متوسط و آج ریز (نرم) است؛

• دو راهی: برای رنده کردن و شکل دادن؛

• انبرک: برای اندازه‌گیری قطر کاسه؛

• چوب ساب: انواع چوب سابی: ترسابی، خشک سابی، قاشقی و نیم گرد؛

• قید (گیره بزرگ): برای تحت فشار قرار دادن دو قسمت؛

• کولیس، گونیا، پرگار، خط‌کش فولادی، خط‌کش نجاری، لیسه معمولی و نیم گرد، کاسه ساز، گیره رومیزی، دریل دستی، دریل شتر گردن و ریسمان باریک پنبه‌ای، از دیگر وسایل و ابزارهای ساز‌‌سازی هستند.