مواد مورد استفاده در دباغی

مواد مورد استفاده در دباغی به دو دسته گیاهی و شیمیایی تقسیم می‌شوند.

الف) دباغی با مواد گیاهی

چرمهای دباغی شده گیاهی با استفاده از تانین و عوامل و اجزای دیگر گیاه، همچون پوست، برگ، شاخه، تنه، ریشه میوه و منابع مشابه، دباغی می‌شوند. این نوع چرم‌ها دارای نرمی خاص و رنگی قهوه‌ای می‌باشند که البته شید رنگی آنها به ترکیب رنگ پوست و مواد شیمیائی استفاده شده بستگی دارد. در بسیاری از موارد از پوست درختانی چون صنوبر، کاج، بلوط، فندق ، سماق و ... در این روش استفاده می‌کنند. در روش دباغی با مواد گیاهی، جهت تهیه عصاره یا جوهر دباغی قسمت‌های مورد نظر گیاه را در آب خیسانده تا حل شده و به صورت محلول در آیند.

چنانچه گیاه در آب حل نشود مقداری بی سولفیت سدیم به آن اضافه می‌کنند تا سبب محلول شدن آن شود البته باید توجه داشت که چرم دباغی با مواد گیاهی در آب پایدار نمی‌باشد و رنگ خود را از دست می‌دهد و اگر در رطوبت باقی مانده و سپس خشک شود. جمع شده و نرمی خود را از دست می‌دهد.

ب) دباغی با مواد شیمیایی

در روشی دباغی با مواد شیمیایی از مواد معدنی گوناگونی استفاده می‌شود.

۱. دباغی با نمک‌های کُروم: این نمک که از سنگ معدن کرومیت بدست می‌آید و ترکیبی از ۶۸٪ اکسید کروم III و ۳۲٪ اکسیدآهن II می‌باشد در دباغی پوست از آن استفاده می‌شود. دوام پوست دباغی شده با نمک کروم حدود سه برابر دوام پوست دباغی شده با مواد گیاهی است. چرمی که توسط کروم و با استفاده از سولفات کروم و دیگر نمک‌های کروم، دباغی می‌شود نه تنها نرم‌تر و انعطاف پذیرتر از چرم دباغی شده به روش گیاهی است بلکه رنگ و شکل خود را نیز در آب شدیداً حفظ می‌کند.

2-دباغی با زاج سفید: دباغی با زاج سفید یکی از قدیمی‌ترین روش‌های دباغی است. با توجه به بیرنگ بودن زاج سفید این روش دباغی اثری بر روی موهای پوست نمی‌گذارد. اما در دباغی با مواد گیاهی و کروم موهای پوست بی رنگ می‌شوند.

۳- دباغی با نمک‌های آهن: در این روش از نمک‌های مختلف آهن همچون سولفات آهنااا کلرید و سولفات آهن ااا و ... استفاده می‌شود. چرم‌های آلدئیدی که با استفاده از گلوترالدئید یا اجزای اکسازولیدین دباغی می‌شوند نوع دیگری از دباغی شیمیایی می‌باشند که معمولاً بعنوان چرم سفید و کرم کم رنگ توسط دباغی‌ها تولید می‌شوند. این دسته مهمترین گروه چرم‌هایی هستند که در آنها از کروم استفاده نمی‌شود. از دیگر انواع دباغی به روش شیمیایی می‌توان به دباغی با نمک‌های آلومینیوم، فرمالدئید، دباغی نیم کرومی، دباغی نیم زاجی و همچنین دباغی با مواد سنتزی اشاره کرد.

پ) دباغی با مواد روغنی

در روش دباغی با مواد روغنی از روغن ماهی و برخی روغن‌های گیاهی که خاصیت دباغی دارند (چون روغن دانه آفتابگردان) استفاده می‌شود. این روش دباغی معمولاً برای پوست‌های شوکا و بزکوهی که از آنها در تهیه‌ی لباس و دستکش استفاده می‌گردد به کار می‌رود. عملیات قبل از دباغی بر روی پوست (آماده سازی پوست برای دباغی) در حقیقت دباغی پوست، به کلیه اعمالی گفته می‌شود که بر روی پوست صورت می‌گیرد تا پوست خالص شده و برای ساخت ابزار و وسایل چرمی بتوان از آن استفاده کرد.

البته باید توجه داشت که معمولاً پوست حیوانات را بلافاصله از کشتارگاه به کارگاه یا کارخانه برای پوست پیرایی (دباغی) منتقل نمی‌کنند. چرا که اگر دباغی بلافاصله پس از کشتار صورت گیرد، می‌گویند که پوست سبز، دباغی شده است. لذا در بیشتر مواقع عمل پوست پیرایی پس از گذشت زمانی کم یا بیش طولانی بعد از کشتار انجام می‌گیرد. از این رو، معمولاً به منظور جلوگیری از گندیدگی پوست، روی کارهای اولیه‌ای انجام می‌دهند و سپس برای دباغی به کارگاه‌های سنتی یا کارخانه‌های چرم سازی حمل می‌کنند.

به این عملیات، عملیات قبل از دباغی بر روی پوست و یا آماده سازی پوست برای دباغی می‌گویند. با توجه به اینکه پوست دارای اضافاتی چون گوشت، چربی، پشم و ... می‌باشد لذا قبل از دباغی می‌بایست عملیاتی جهت از بین بردن این اضافات بر روی پوست صورت گیرد و پوست تا زمان دباغی نگهداری شود. این جداسازی (یا از بین بردن اضافات پوست) معمولاً ابتدا توسط آهک و سپس با مواد شیمیایی چون نمک‌های آمونیم، بیسولفیت سدیم، اسید سولفوریک و ... صورت می‌گیرد. با توجه به اینکه وجود آهک در پوست، خود باعث شکنندگی، ایجاد ترک و جلوگیری از رنگ آمیزی یکنواخت پوست می‌گردد. لذا می‌بایست پس از استفاده از این مواد، آنها را کاملاً از پوست خارج نمود.

طریقه نگهداری پوست

روش‌هایی که برای نگهداری پوست بکار می‌برند عبارتند از:

خشک کردن در هوا

نگهداری با نمک

نگهداری با آب نمک

نگهداری با اسید