مرحلۀ پنجم وصل دسته تار به کاسه

در موقع برش ارّه را یک مرتبه مثل بار اول به طرف خود بکشید تا برش روی سیمگیر برسد. در ضمن متوجه باشید که لبهٔ یک میلی‌متری سر سیمگیر بریده نشود و خط برش به پشت سیمگیر - که باید به کاسه تار وصل و چسبانده شود - نرسد.

وقتی که برش دندانه‌های سیمگیر به پایان رسید، نوبت به سوراخ کردن سیمگیر می‌رسد: در دور نیم دایرهٔ زیر دندانه‌های سیمگیر ۶ سوراخ با متهٔ ۲ ایجاد کنید و جای چسباندن پشت کاسهٔ تار را به این اندازه معین کنید که از لبهٔ كاسه بزرگ تا محل وصل سر دندانه‌های سیمگیر ۸/۴ سانتی‌متر شود و از آن نقطه خطی به موازات لبهٔ كاسهٔ بزرگ رسم شود. خطی عمود درست از محل وسط لبه کاسه تار بر این خط موازی رسم کنید، اگر خط مورد نظر درز وسط کاسه تار باشد، از روی همان درز خط عمود را بکشید و اگر وسط لبهٔ کاسهٔ تار روی درز قرار نگرفته باشد، از نقطهٔ وسط لبهٔ كاسهٔ تار عمودتان را رسم کنید.

در اینجا لازم است وسط سیمگیر هم تعیین شود. چنانچه دقیقاً پهنای سیمگیر را ۵/۴ سانتی‌متر انتخاب کرده باشید، قطعاً وسط آن ۲۵/۲ سانت خواهد بود و اگر پهنای سیمگیر را کمتر از ۵/۴ سانت گرفته‌اید، وسط آن را معین و یک خط عمود بر لبه دندانه‌های سیمگیر بکشید که سیمگیر درست از دو طرف نصف شود.

حال سیمگیر را در محلی که باید نصب گردد قرار دهید به گونه‌ای که خط عمود بر دندانه‌های سیمگیر دقيقاً بر روی خط وسط کاسه که قبلاً رسم کرده‌اید قرار گیرد. اگر سیمگیر در جایش لق زد، حدود یک ساعت آن را در آب گرم بیندازید تا نرم شود و بعد آن را روی حرارت ملایم بگیرید و مطابق قرار گرفتن در پشت کاسه فرم دهید. سعی شود حرارتی که به این سیمگیر می‌دهید - چون از شاخ درست شده- باعث سوختن آن نشود. وقتی که فرم دادن سیمگیر به اتمام رسید و اطمینان پیدا کردید که درست و دقیق در محل انتخاب شده قرار می‌گیرد، سریش را داغ و آماده کنید.

قبل از چسباندن سیمگیر به کاسهٔ تار موارد دیگری هم هست که باید به آن توجه کنید: اگر شاخ انتخاب شده شما شیشه‌ای مانند است و می‌خواهید نام خود و تاریخ ساختن را روی آن ذکر کنید، آن را روی کاغذ نازکی بنویسید و با سریش زیر سیمگیر بچسبانید و ۶ عدد میخ آهنی که مقداری قطورتر از سوراخ‌های ‌روی سیمگیر باشد آماده داشته باشید.

حال محل چسباندن سیمگیر را روی کاسهٔ تار چسب بزنید. خوب است قبل از چسب زدن سیمگیر را در محل خودش بگذارید و دقت کنید که از همه جهات صاف باشد آن گاه چسب بزنید ضمناً روی سیمگیر را هم که باید به کاسه چسبانده شود، مقدار کمی چسب بزنید و آن را در جایی که باید قرار گیرد بگذارید و ۶ عدد میخ را که قبلاً تهیه کرده بودید به وسیله یک چکش سبک آهسته در سوراخ‌های روی سیمگیر بکوبید تا سریشم‌های ‌اضافی از زیر سیمگیر بیرون بیاید، سریشم‌ها ‌را با پارچهٔ تمیزی که در آب جوش فرو برده‌اید، فشار دهید تا آب آن کاملاً گرفته شود و سپس سریشم‌ها ‌را از دور سیمگیر خوب تمیز کرده تا اثری از آنها باقی نماند و بگذارید کارتان خشک شود وقتی که خوب خشک شد میخ‌های  ‌آهنی را که برای محکم شدن سیمگیر در پشت پیش کاسه زده‌اید با انبر دست یا چنانچه لق باشند با دست در بیاورید و محل سوراخ‌ها ‌را با مته ۲ یعنی با همان مته‌ای که قبلاً سوراخ کرده‌اید، سوراخ کنید.

ناگفته نماند که میخ‌هایی از چوب فوفل همیشه داشته باشید و وقتی که میخ‌های آهنی را کشیدید و با مته سوراخ کردید میخ‌های فوفلی اندازهٔ سوراخ‌ها ‌را در سریشم فرو ببرید و در سوراخ‌های  ‌سیمگیر بکوبید. پس از کوبیدن اضافهٔ میخ‌ها ‌را با ارّه مویی ببرید و روی آنها را با یک سوهان نرم بسایید تا صاف شوند. بعد از آن به وسیلهٔ سمباده روی سیمگیر را کاملاً صاف کنید. اگر مایل باشید که سیمگیر را در پیش کاسه به داخل فرو ببرید و جاسازی کنید با مقداری زحمت همراه است ولی این حسن را که به مرور زمان سیمگیر در اثر هوای گرم و سرد از جای خود کنده نمی‌شود، کوک را بهتر نگه می‌دارد و در زیر دست، احساس بلندی سیمگیر را القا نمی‌کند اما باید این کار با دقت و مهارت عملی شود زیرا کاری است که به معرق‌کاری شبیه است و لازمهٔ آن بیرون آوردن جای سیمگیر در پیش کاسهٔ تار است، که شرح آن خواهد آمد:

برای در آوردن جای سیمگیر همان کاری را که برای نصب سیمگیر روی پیش کاسه انجام دادید تکرار کنید یعنی از لبهٔ کاسه بزرگ به طرف پایین ۸/۴ سانتی‌متر جدا کنید و علامت بگذارید و از آن نقطه خطی موازی با لبهٔ کاسه بزرگ رسم کنید و دقیق از وسط کاسه بزرگ خطی عمود بر خط موازی رسم کرده و بعد با دقت تمام سیمگیر را عمودی نصف کنید. اینک باید لبهٔ دندانه‌های ‌سیمگیر را در راستای خط موازی که با لبه کاسه رسم کرده‌اید، طوری قرار دهید که خط عمودی که سیمگیر را نصف کرده روی عمود خط موازی لبهٔ کاسه قرار گیرد و نگاه کنید که سیمگیر در جای خود در پیش کاسه جا گرفته باشد همین که از درست جا گرفتن سیمگیر اطمینان حاصل کردید، دور تا دور آن را با یک مداد نوک تیز خط بکشید. باز هم دقت لازم است که خط کشیده شده دور سیمگیر در محل اصلی خود کشیده شده باشد، اگر مختصر اشتباهی رخ دهد و جای سیمگیر گود شود اصلاح بعدی آن بسیار مشکل خواهد بود، پس بهتر است که قبل از بیرون آوردن جای سیمگیر همهٔ جوانب آن در نظر گرفته شود.

اگر می‌خواهید برای جاسازی سیمگیر اقدام کنید، برای جاسازی و بیرون آوردن جای سیمگیر به لوازمی از این قبیل نیاز دارید: تیغ برش برای برش دور جای سیمگیر، مغار کلویی نیم‌گرد کوچک برای بیرون آوردن قسمت‌های داخل جای سیمگیر. بعد از تهیهٔ وسایل مورد نظر ابتدا باید دور تا دور خطی را که در پیش کاسهٔ بزرگ تار رسم کرده‌اید با دقت با تیغ برش به عمق ۳ میلی‌متر و با فشار روی تیغ برش ببرید. این برش باید با صبر و حوصله انجام پذیرد چون در چوب توت دو اشکال وجود دارد، یکی راه پوت آن بسیار سست و راه سفت آن بسیار محکم است و دیگر این که محل بیرون آوردن جای سیمگیر در کلّه چوب که آن هم از جاهای دیگر چوب محکم‌تر است مهارت و دقّت بیشتری می‌خواهد.

بنابراین باید به وسیلهٔ تیغ برش فشار بیشتری روی قسمت‌های سفت چوب وارد بیاورید و روی قسمت‌های سست فشار کمتری وارد کنید تا قسمتی که می‌خواهید ببرید یکنواخت بریده شود. بعد از برش جای سیمگیر نوبت خالی کردن داخل برش جای سیمگیر است. اگر به این طریق عمل شود بهتر و آسان‌تر خواهد بود که داخل برش جای سیمگیر را هم به طور افقی موازی و هم به طور عمودی موازی با همان تیغ برش به اندازه ۲ میلی‌متر در ۲ میلی‌متر به صورت مربع‌های ۲×۲ به وجود آوریم، این کار به دلیل اینکه راه پوت چوب توت سست و راه سفت آن محکم است صورت می‌گیرد.

اگر بخواهیم بعضی از قسمت‌های ‌چوب مخصوصاً خشک آن را در آوریم احتمال بریدگی در بعضی از قسمت‌های آن تقریباً قطعی است، بنابراین باید بریدگی‌های سطحی در قسمت‌های مورد نظر ایجاد کنید تا از پریدگی چوب جلوگیری شود. حال که مربع‌های  ‌۲×۲ میلی‌متر به وجود آمد، با مغار گلویی (نیم‌گرد) کوچک داخل جای سیمگیر را آهسته با فشار ملایم از طرف پایین کاسهٔ تار به جلو کاسه با حرکت دادن دست به طرف چپ و راست محل کار را بر می‌داریم، مواظب باشید سر مغار ناگهان از دست شما در نرود و جای دیگر را خراب نکند.

بهترین راه این است که کاسهٔ تار را روی دو زانو قرار دهید و دست چپ را داخل کاسه بزرگ ببرید و کاسهٔ تار را محکم نگهدارید که بی‌حرکت بماند و با دست راست در آوردن داخل جای سیمگیر را ادامه دهید تا تمام شود. وقتی به پایان کار نزدیک شوید، سیمگیر را در جای خود قرار دهید و ببینید آیا سیمگیر در جای خودش قرار می‌گیرد یا نه، اگر کاملاً جا افتاد چه بهتر، و اگر قسمت‌هایی از آن جا نیفتاد محلهای گیردار را اصلاح کنید تا سیمگیر در جای خود قرار گیرد، وقتی که سیمگیر در جای خود قرار گرفت، باید آن را در جای خالی شده‌اش بچسبانید. اکنون سریشم را گرم و آماده کرده و مانند مورد قبل که نصب سیمگیر بود عمل کنید.

پس از این که کارهای مقدماتی انجام شد می‌پردازیم به رنگ زدن، زیرا سطح کار با چوب ساب صاف و هموار شده. از این به بعد باید اول با سوهان آج درشت پهن تمام قسمت‌های کاسه و دسته سوهان زده شوند تا رد چوب ساب محو گردد. پس از آن از سوهان آج ریز استفاده کنید تا جا سوهان آج درشت صاف شود. در موقع سوهان زدن چه با سوهان آج درشت چه با سوهان آج ریز باید تمام سطح کاسهٔ تار به طور یکنواخت صاف و هموار گردد و قسمت‌های راه پوت و راه سفت چوب یک دست سوهان زده شود و پستی و بلندی به وجود نیاورید وقتی که سوهان زدن تمام شد نوبت لیسه زدن و سمباده زدن است.

لیسه زدن مهارت زیادی می‌خواهد زیرا امکان دارد در موقع کار قسمت‌های راه پوت چوب بیشتر گرفته شود و قسمت‌های راه سفت کمتر. این عمل روی کاسهٔ تار پستی و بلندی به وجود می‌آورد که بعداً مشکل آفرین می‌شود (در اینجا به همهٔ سازندگان تار و تعمیرکاران آن توصیه می‌شود که هرگز روی دستهٔ تار را چه در موقع ساخت و چه در زمان تعمیر لیسه نزنید، لیسه دشمن رو دستهٔ تار و سایر سازهای شبیه به تار است) اکنون می‌دانید که چه قسمتهایی از کار را باید ليسه بزنید و کدام بخشها را نزنید. برای سمباده زدن تار سه نوع سمباده آج درشت و آج متوسط و آج ریز و نیز سمباده بسیار نرم لازم است.

برای این که کاغذ سمباده عمر بیشتری داشته باشد، بهتر است پشت آن را چسب بزنید و روی هم بچسبانید، زیرا در زیر دست گیر پیدا می‌کند و کاربرد بهتری دارد. ابتدا تمامی سطح کار را به غیر از رودسته، سمبادهٔ درشت بکشید تا رد سوهان ناپدید شود پس از آن سمبادهٔ متوسط بکشید و سپس با سمبادهٔ ریز تمامی نقاطی را که فکر می‌کنید احتیاج به سمباده زدن دارد سمباده بزنید تا کاملاً بدنهٔ کاسه و دسته و سرپنجه نرم و صاف شود. در انتهای کار از سمبادهٔ بسیار نرم استفاده کنید تا زیر کار کاملاً نرم شود و از زیر رنگ زیبا در آید چون صاف بودن زیر کار اثر بسیار نیکویی دارد.