ماشین‌آلات مورد استفاده در معرق‌کاری

معرق چوب یکی از هنرهایی است که با استفاده از چوب انجام می شود. این هنر که از متصل کردن تکه های غیر هم رنگ چوب های نازک پدید می آید، دارای ظریف کاری های بسیاری بوده و در ایران رواج بسیار گسترده ای دارد. هنرمند برای ساخت یک اثر زیبای معرق نیازمند ماشین هایی بوده که در این مطلب به آنها می پردازیم.

۱. ماشین سنباده نواری دستی، برقی

کار با این ماشین ساده می‌باشد دارای برق تک فاز بوده و نوار سنباده آن قابل تعویض به وسیله یک اهرم که کنار ماشین نصب شده و یکی از غلطک‌ها را شل می‌کند. در سمت راست دستگاه پیچ تنظیم قرار دارد که نوار سنباده را از انحراف به چپ و راست باز داشته و تنظیم می‌کند. دستگاه تولید نیرو مستقیما به غلطک عقب متصل شده و در کنار ماشین کیسه‌ای قرار دارد که گرد و غبار حاصله از سنباده‌کاری در آن جای می‌گیرد، دارای یک دسته که کلید قطع و وصل در زیر آن نصب شده و یک دستگیره در جلو که جهت کنترل ماشین در هنگام کار می‌باشد، قطعه کار را باید روی میز کار ثابت کرد و سپس با یک دست دسته و با دست دیگر دستگیره را گرفته ماشین را روشن کرده و در جهت الياف چوب روی قطعه کار هدایت کنیم باید توجه کرد که ماشین را محکم در دست گرفته تا از دست در نرود به ماشین نباید فشار آورد. باید ماشین را به عقب و جلو حرکت داد، پس از اتمام کار باید دوشاخه آن را از پریز بیرون آورده و با فشار باد تمیز نمود ماشین را هرگز از سمت سنباده روی میز قرار ندهید زیرا در اثر بی‌احتیاطی اگر کسی آن را روشن کند ماشین حرکت کرده و به زمین و یا شخص برخورد کرده و باعث خسارت و آسیب می‌شود، کار باید در مکانی که دارای دستگاه تهویه می‌باشد انجام شود. سنباده‌های این دستگاه به صورت تسمه‌ای می‌باشد.

۲. دریل دستی برقی

از این وسیله جهت سوراخ‌کاری استفاده می‌شود، این ماشین تشکیل شده از یک، پوسته خارجی که الکتروموتور یا دستگاه نیرو در آن تنظیم شده و سه نظام آن به الکتروموتور وصل شده. کلید قطع و وصل زیر دسته آن سوار شده و اچار سه نظام که جهت باز و بسته کردن سه نظام برای جازدن مته از آن استفاده می‌شود، جهت سوراخ‌کاری باید ابتدا قطعه کار را علامت زد سپس با میخ یا درفش سوراخ کوچکی روی علامت زد تا مته سُر نخورد سپس نوک مته را روی علامت مورد نظر قرار داده و کار را سوراخ کرد زیر قطعه کار باید چوب زائد قرار داد تا میز کار سوراخ نشود، دقت کنید سوراخ به طور عمودی انجام شود، جهت محکم نگه داشتن قطعه کار می‌توان آن را با پیچ دستی بست.

۳. ماشین سنباده لرزان دستی، برقی

جهت سنباده زدن روی سطوح صاف و خش‌گیری سطح کار از این ماشین استفاده می‌شود، موتور این ماشین در بالای آن قرار دارد که پس از روشن شدن صفحه‌ای که سنباده روی آن تنظیم شده با لرزش حرکت می‌کند کلید قطع و وصل در زیر دسته قرار دارد و دستگیره‌ای در جلوی آن قرار دارد. ماشین را در دست گرفته و با دست دیگر دستگیره جلو را گرفته و ماشین را روی قطعه کار که به میز محکم شده به طرف جلو و عقب حرکت می‌دهیم سنباده به صفحه فلزی ته ماشین نصب شده وصل می‌گردد. در جلو و عقب ماشین گیره‌ای وجود دارد که سنباده را در خود گرفته و محکم نگه می‌دارد سنباده باید به اندازه‌ای بریده شود که هنگام نصب زیر صفحه شل نباشد.

۴. ماشین رنده دستی برقی

جهت رندیدن قطعه‌های کوچک چوبی بکار می‌رود، قطعه کار را باید ثابت کرد و رنده را روی آن حرکت داد. این ماشین تشکیل شده از یک الکتروموتور که در داخل یک محفظه قرار دارد و نیروی حاصله از الکتروموتور به وسیله تسمه یا چرخ دنده به غلطکی که روی دو محور محکم شده منتقل شده و باعث گردش آن می‌شود در روی غلطک دو تیغ نصب شده که در هنگام گردش با چوب برخورد کرده و از روی چوب نسبت به ضخامت مورد نیاز پوشال می‌دارد، در روی ماشین دسته‌ای است که در زیر آن کلید قطع و وصل ماشین قرار دارد یک دستگیره نیز در جلوی ماشین سوار شده که جهت کنترل و حرکت دادن به رنده می‌باشد. چون غلطک این ماشین در وسط تنظیم شده، دو صفحه در طرفین آن قرار دارد که جهت صاف رندیدن و هدایت آن روی کار می‌باشد، صفحه جلوی رنده به وسیله ایک پیچ بالا و پائین می‌شود، جهت مقدار خوراک رنده یا کم ‌تیغ و پر تیغ کردن رنده.

در بعضی از رنده‌های دستی برقی کارخانه سازنده بدنه‌ای هم برای آن ساخته که روی پایه سوار شده تا مانند ماشین رنده رورند شود، دارای یک گونیا می‌باشد که به ماشین سوار شده و به وسیله پیچی محکم که هدایت کار را بر روی رنده و یا هدایت رنده را بر روی کار آسان می‌کند، قطعه کار را روی میز کار ثابت کرده و اندازه تیغ رنده را جهت مقدار پوشال‌برداری و سپس ماشین را روشن کرده و از ابتدای کار شروع به رنده‌کاری می‌کنیم. طول تیغ بین ۷ تا ۱۰ سانتیمتر می‌باشد که به وسیله پیچ و پشت بند تیغ در روی شیار غلطک محکم می‌شود قبل از شروع به کار مطمئن شوید در قطعه کار میخ یا فلز نباشد که تیغ رنده را خراب کند، تعداد تیغ این ماشین‌ها ۲ تا ۳ عدد می‌باشد و برق آنها تک‌فاز است.

۵. ماشین سنباده گرد دستی برقی

این ماشین که صفحه سنباده آن گرد می‌باشد تک‌فاز بوده و کاربرد بیشتری نسبت به ماشین سنباده نواری دارد. سنباده را به وسیله چسب فوری روی صفحه گرد آن می‌چسبانیم، صفحه آن می‌تواند از فلز که روی آن لاستیک نصب شده باشد و یا کلا پلاستیکی باشد، الکتروموتور آن در داخل پوشش پلاستیکی یا فلزی قرار دارد که به وسیله پیچ و مهره به صفحه پلاستیکی وصل شده که به صورت مستقیم نیروی موتور صفحه را می‌چرخاند. در انتهای آن دسته‌ای قرار دارد که کلید قطع و وصل روی آن نصب شده و در جلو سمت راست و چپ دو سوراخ رزوه‌دار وجود دارد که جهت نصب دستگیره می‌باشد. دستگیره را می‌توان در سمت چپ یا راست نصب نمود این بستگی به چپ دست بودن و یا راست دست بودن شخص کارگر دارد.

هنگام کار ماشین را باید محکم در دست گرفت ولی نباید به آن فشار آورد. چون حرکت صفحۀ آن گردشی می‌باشد، لذا در روی سطح کار خط‌هایی گرد می‌اندازد صفحه گرد آن قابل تعویض می‌باشد، می‌توان روی این ماشین کله نمد و پوست بره را نصب نمود و کار پولیش کاری را انجام داد. با یک دست دسته و دست دیگر دستگیره را گرفته و ماشین را روشن کرده و همه صفحه را روی قطعه کار که به میز محکم شده قرار داده و عمل سنباده کاری یا پولیش زنی را انجام می‌دهیم پس از اتمام کار ماشین را باید به پشت خوابانید. هرگز ماشین را روشن نباید رها کرد باید در مکانی که تهویه وجود دارد عمل سنباده کاری انجام شود و حتما از ماسک تنفسی و عینک حفاظتی هنگام کار استفاده شود پس از اتمام کار ماشین را باد گرفته و آن را تمیز نمائید. نوعی از کله نمدها از پارچه کرباس که به صورت گرد بریده و به یکدیگر دوخته شده است که باید کله نمد از پهلو به سطح کار زده شود.

۶. ماشین اره گرد برقی، دستی

با این اره می‌توان برش‌های طولی و عرضی را انجام داد. با این اره می‌توان قطعات بزرگ چوبی و صفحات مصنوعی که حمل آن مشکل است را برید. باید قطعه کار را روی میز کار قرار داده و اندازه‌های دلخواه را خط‌ کشی کرده و با اره آنها را برید، این ماشین تشکیل شده از الکتروموتور که به طور مستقیم تیغه را به گردش درمی‌آورد. الکتروموتور در داخل پوشش فلزی یا از جنس پلاستیک سخت شده قرار دارد. در روی ماشین یک دسته قرار دارد که برای هدایت اره به جلو جهت برش می‌باشد در دسته دیگر یک کلید قطع و وصل وجود دارد. روی تیغ را یک محافظ ثابت پوشانده که از برخورد دست با تیغ جلوگیری می‌کند. زیر تیغ نیز یک عدد محافظ تیغ وجود دارد که در هنگام کار بالا رفته و پس از کار روی تیغ را می‌پوشاند. در قسمت پائین اره صفحه‌ای قرار داده شده که به وسیله این صفحه که زاویه‌های مختلف جهت برش زاویه‌ای می‌باشد.

در بعضی از اره‌ها گونیایی به پهلوی آن وصل شده که در کنار کار قرار گرفته و برش یکنواخت را انجام می‌دهید، قطعه کار را به میز محکم کنید کار را خط کشی کنید ماشین را روشن کرده صبر کنید تا به دور نهایی برسد به آرامی و فشار یکنواخت اره را پشت قسمت خط کشی شده قرار داده، و عمل برش را انجام دهید. حفاظ ایمنی دستگاه را هرگز باز نکنید و از روان بدون حفاظ مطمئن باشید، از صحبت کردن هنگام کار پرهیز کنید، پس از پایان کار حتما دوشاخه را از پریز بیرون بکشید، هنگام برش باید مقدار بیرون زدگی تیغ اره از کار حدود ۲ میلی‌متر باشد.

۷. اره دستی، برقی کلنگی (اره نوکی)

اره نوکی جهت برش انواع مدل‌ها و منحنی‌ها و همچنین مواد مصنوعی مانند پلاستیک، فرمیکا، نئوپان، فیبر و چند لایی به کار می‌رود طول تیغ آن ۱۰تا۱۵ سانتیمتر است این ماشین تشکیل شده از یک الکتروموتور در پوشش پلاستیکی یا فلزی، کلید قطع و وصل در زیر دسته جاسازی شده است. تیغه اره توسط یک پیچ و شکافی که در میله حرکت دهنده است جا افتاده و توسط آچار آلن یا پیچ گوشتی محکم می‌گردد با فشار دست به طرف جلو و حرکت تیغه و برخورد دندانه‌ها به چوب یا دیگر مشتقات عمل برش انجام می‌شود، در زیر ماشین صفحه‌ای قرار دارد که هنگام برش روی قطعه حرکت کرده و عمل برش را آسانتر می‌کند. صفحه هنگام برش باید به قطعه کار محکم چسبیده باشد. اره را باید محکم در دست گرفت و ماشین را روشن کرد و فشار به طرف پایین و به جلو داده شود تا برش انجام شود کار باید به میز محکم بسته باشد، هنگام کار از عینک حفاظتی استفاده شود. موقع کار از صحبت کردن و شوخی کردن پرهیز شود. ضخامت قطعه کار نباید بیش از ۳۰ میلیمتر باشد در غیر این صورت از عمر ماشین کاسته می‌شود. نام‌های دیگر این اره عمودیر، نوکی، کلنگی، چکشی و زیگزاگ می‌باشد.

۸. کمپرسور

کمپرسور دستگاهی است جهت تولید باد. کمپرسور در اندازه‌های مختلف موجود می‌باشد که با برق سه فاز و تک‌فاز کار می‌کند. این دستگاه دارای دو موتور می‌باشد، موتور الکتریکی توسط تسمه، انرژی را به موتور مکانیکی منتقل کرده و با حرکت درآمدن پیستون و سوپاپ‌ها باد داخل تانک جمع شده و از طریق شیر تانک، باد جهت مصرف خارج می‌شود. حجم کمپرسور به لیتر سنجیده می‌شود و ملاک خرید آن لیتر می‌باشد، کمپرسورها دارای موتورهای مکانیکی یک سیلندر، دو سیلندر و چهار سیلندر می‌باشند بعد از مدتی کار کردن کمپرسور، داخل تانک آن مقداری آب جمع می‌شود که باید توسط پیچ تخلیه که در زیر تانک قرار دارد در حالی‌ که تانک کاملا خالی از باد بوده و برق آن قطع باشد تخلیه شود، هر از گاهی می‌بایست روغن موتور کمپرسور را بازدید نموده و در صورت کم بودن روغن آن باید به روغن آن افزوده و در صورت کثیف بودن روغن، تعویض شود.