فرش های موزه ای

در این مقاله، نگاهی به انواع فرش‌های موزه‌ای و نفیس می اندازیم و با اینگونه فرش ‌ها بیشتر آشنا می شویم.

1- فرش پازیریک

یکی از قدیمی‌ترین فرش‌ها می‌باشد که به وسیلهٔ پروفسور رودنکو در سال ۱۹۴۹ میلادی در منطقه پازیریک سیبری در نزدیکی مرز مغولستان در میان یخها کشف شد.

این فرش که ابعاد آن 1.83 × 2 متر می‌باشد، ۲ میلیمتر قطر دارد و در هر دسیمتر مربع 3600 گره دارد. در آن فرش از رنگهای قهوه ای، مسی، سبز روشن و زرد استفاده شده است. طرح آن ترکیبی از طرحهای آشوری، هخامنشی و سکائی می‌باشد.طرح زمینه آن، شامل گل‌های ۴ پر آشوری میباشد و پس از یک حاشیه که از گل‌های تقریباً ۴ گوش تشکیل شده است، یک ردیف از سواران ایرانی به چشم می‌خورد و طرح سواران و کلاه مخصوص آنها اصالت ایرانی آن را نشان می‌دهد و نقوش آن با اشکال متداولی در دوران هخامنشی و نقوش تخت جمشید مشابهت دارد. در انتهای حواشی فرش، جانوران بالدار افسانه ای دیده می‌شوند.

فرش پازیریک | فرش‌های موزه ای

طرح و گره این فرش نشان دهنده آن است که این فرش اولین تجربه بافندگان آن نبوده و نمودار سالها تجربه و کمال تدریجی این هنر می‌باشد. نوع گره آن ترکی است حدود 5 قرن قبل از میلاد بافته شده است. این فرش هم اکنون در موزه ارمیتاژ سن پترزبورگ، نگهداری می‌شود.

2- فرش اردبیل

فرش اردبیل (شیخ صفی)،  یکی از نفیس‌ترین فرش‌های موجود در جهان می‌باشد. تار و پود آن ابریشیمی و پرز آن پشمی است. 11.52 سانتی متر طول و 534 سانتی متر عرض دارد و در سال 946 ه.ق بافته شده است و دارای تاریخ و امضاء می‌باشد. نام بافنده آن همراه با یکی از ابیات شعر حافظ در قسمت بالای فرش مشاهده می‌شود.

جز آستان توام در جهان پناهی نیست ..... سر مرا به جز این در حواله گاهی نیست

این قالی در زمان سلسله صفوی برای مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی جد خاندان صفویه بافته شده است. توسط شرکت انگلیسی زیگلر از ایران خارج شده و به موزه ویکتوریا آلبرت لندن فروخته شد. در هر متر مربع آن 517000 گره از نوع فارسی بکار رفته است. بافت آن 3.5 سال طول کشیده است و طرح آن بسیار زیباست. در وسط آن ترنج زیبایی به رنگ زرد طلائی قرار گرفته است که شانزده کلاله دور آنرا احاطه کرده اند. زمینه فرش آبی سیر است و تمامی آن با گل‌هایی بسیار ظریف تزئین و حاشیه توسط کتیبه ‌ها و گلوله هایی بصورت یک درمیان تزئین شده است.

 

3- فرش چلسی

این فرش که یکی از فرش‌های زیبا، دلنشین و نفیس جهان است و هم اکنون در موزه ویکتوریا آلبرت لندن جای دارد و چون توسط یکی از تجار خیابان کینگز رود در چلسی واقع در شهر لندن خریداری شده به این نام معروف گشته است. تار و پود آن ابریشم و پرز آن پشمی است.

فرش چلسی | فرش‌های موزه ای

ابعاد آن 540 سانتی متر در 360 سانتی متر و گره آن از نوع متقارن است. طرح آن شامل دو ترنج کامل با کلاله‌های جانبی و دو نیم ترنج متصل به حاشیه ‌ها می‌باشد و در زمینه لاکی آن حیواناتی مثل آهو، گوزن و شیر و پلنگ مشاهده می‌شود.

 

4- فرش جانمازی

این فرش که ابعاد آن 1.61 در 1.05 متر می‌باشد در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود. نوع گره آن فارسی است و در هر دسیمتر 10000 گره وجود دارد.

فرش جانمازی | فرش‌های موزه ای

تار آن از جنس پنبه قهوه ای رنگ و پود آن پشم طبیعی است و پرز آن پشم و زر و سیم می‌باشد. در بالای این فرش جمله بسیار زیبای "الله اکبر" نقش بسته است.

 

5- فرش ترنج‌دار

این فرش که ابعاد آن 1.99 × 1.32 متر می‌باشد در قرن چهاردهم هجری بافته شده است. نوع گره آن فارسی است و تار و پود آن پنبه‌ای و پرز آن پشمی است و در موزه فرش ایران نگهداری می‌شود.

 

6- فرش ترنج و حیواندار

این فرش که در موزه میلان نگهداری می‌شود و در هر متر مربع آن 568800 گره وجود دارد. تار و پود آن ابریشمی و پرز آن پشمی است. زمینه آن از ترنج و حیوانات تشکیل شده است و از این نظر با فرش چلسی مشابهت دارد.

 

7- فرش شکارگاه موزه‌ی وین

ابعاد آن 6.95 × 3.23 متر می‌باشد و به خاطر استفاده از مفتول زربفت شده طلا و نقره جزء فرشهای زربفت محسوب می‌شود. تار و پود و پرز آن از ابریشم می‌باشد و با گره فارسی بافته شده و زمان بافت این فرش قرن دهم هجری می‌باشد.

 

8- فرش شکارگاه موزه پولدی پتزولی میلان

این فرش که از تار ابریشمی، پود نخی و پرز پشمی تشکیل شده، با گره فارسی بافته شده است. ابعاد آن 5.7 × 3.6 متر می‌باشد و در قرن ده هجری توسط غیاث الدین جامی بافته شده است.

 

9- فرش موج دریا:

این فرش از تار و پود نخی و پرز پشمی تشکیل شده است. نوع گره آن ترکی می‌باشد و دارای ابعاد 6.77 × 3.72 متر می‌باشد. علت نامگذاری آن این است که نقشه آن شبیه موج دریا می‌باشد. نام دیگر آن فرش پرتغالی می‌باشد چون که این فرش به سفارش پرتغال بافته شده است. محل بافت آن کرمان می‌باشد و در عصر صفویه بافته شده است. این فرش در موزه وین نگهداری می‌شود.

 

10- فرش گل و حیوان‌ دار:

این فرش که ابعادش 4.27 × 2.29 متر می‌باشد با گرهٔ فارسی بافته شده است، تارش پشمی، پودش نخی و پرزش پشمی می‌باشد در قرن دهم بافته شده است و در موزهٔ ناسیونال گالری واشنگتن نگهداری می‌شود.

 

11- فرش ابریشمی موزهٔ مونیخ

این فرش که از تار و پود و پرز ابریشمی تشکیل شده است با گره فارسی بافته است ابعاد آن 2.44 × 1.5 متر می باشد. محلی بافت آن کاشان می‌باشد. و در عصر صفویه بافته شده است.

 

۱۲۔ فرشی گلدانی:

این فرش که با گره فارسی بافته شده است تار و پودش نخی و پرزش پشمی است. این فرش ابعاد آن 2.69 × 1.74 متر می‌باشد و هم اکنون در موزهٔ لوگانو - سوئیس نگهداری می‌شود.

 

۱۳ - فرش سانگوسکو:

تار و پودش نخی و پرز آن پشمی است ابعاد آن 5.83 در 3.02 متر می‌باشد. قدیمی‌ترین فرش موزهٔ فرش است این فرشی یکی از فرش‌های مجموعهٔ سانگوسکو می‌باشد و به این علت سانگوسکو نام گرفته اند که یکی از زیباترین آنها به شاهزاده سانگوسکو تعلق داشته است.

 

در پایان لازم است، اشاره ای کوتاه به فرش‌های پولونز (لهستانی) داشته باشیم؛ این فرشها که در موزه‌های مختلف دنیا چون ویکتوریا آلبرت لندن، وین، کلیولند امریکا و برلین نگهداری می‌شوند و در بافت آنها علاوه بر مصالحی چون ابریشم از نخ‌های زربفت نیز استفاده شده است و به خاطر همین جزء فرش‌های زربفت و برجسته می‌باشد. به طور کلی فرش‌های قدیمی ایران که در موزه‌های مختلف دنیا نگهداری می‌شوند و این موزه ‌ها به خاطر داشتن چنین فرش‌هایی برخود می‌بالند حاصل کار هنرمندان گمنامی است که در کارگاه‌های خود به خلق آثار نفیس و جاودانه پرداخته اند و محصول آنها به نام ایران در مناطق مختلف دنیا نگهداری می‌شوند. علت نفیس بودن چنین آثاری کیفیت بالای بافت، استفاده از مصالح مرغوب و طبیعی، رنگ آمیزی‌های ملایم، اصیل و طیبعی می‌باشد که سالیان پیش با کمترین امکانات بوجود آمده اند.

امید است که ما نیز پاسداران خوبی برای میراث عظیم فرهنگی هنری کشور خود باشیم و بتوانیم به سهم خود تلاشی در جهت ارتقاء این هنر بنماییم.