طراحی خطی از موضوعات مختلف (بخش دوم)

اگرچه در طراحی همه موضوعات، رعایت تناسبات دارای اهمیت است، در طراحی انسان درستی نسبت‌های بدن اهمیت بیشتری دارد. زیرا این تناسبات در ذهن همه کاملا نقش بسته و عدم رعایت آن به سرعت تشخیص داده می‌شود. برای رعایت تناسبات دقیق مدل هم از روش‌های اندازه‌گیری کمک می‌گیریم. طراحان، تجارب خود را در زمینه شناخت تناسبات بدن انسان، به صورت قاعده مشخصی ارائه کرده‌اند. بعضی از این نسبت‌ها زیباترین تناسبات را در بدن انسان نشان می‌دهند. در این روش طول سر، معیار اندازه‌گیری بدن انسان و متداول‌ترین نسبت آن یک به هفت و نیم یا هشت است.

در طراحی مدت‌دار به کمک اندازه‌گیری، نسبت سر به بدن سنجیده و طرح کمرنگ اولیه تصحیح می‌شود.

تمرین: در حالت‌های مختلف از فیگورهای ایستاده به صورت خطی طراحی کنید، سپس به کمک اندازه‌گیری طرح را صحیح و تکمیل کنید.

در بعضی حالات با حرکت سر با سایر اعضای بدن، یا از زاویه دید طراح، به نظر می‌رسند که نسبت‌های عادی بدن تغییر می‌کند. برای نمایش صحیح این حالت‌ها از خطوط رابط عمودی و افقی استفاده کنید.

تمرین: در حالت‌های مختلف از فیگورهای ورزشی نشسته، خم شده و تکیه داده به صورت خطی طراحی کنید. به کمک خطوط رابط عمودی و افقی روابط و نسبت‌های مدل را سنجیده سپس با خطوط پررنگ طرح را کامل کنید.

تمرین: طرح خطی مدل را از زوایای مختلف تهیه کنید.

هنگام طراحی خطی از فیگور همزمان با اجرای طرح کلی، خطوطی برای نمایش فضا ایجاد کنید و رابطه فیگور را با فضای اطراف و کادر تقویت کنید.

طراحی خطی با ابزارهای دیگر

پس از استفاده از امکانات مداد، می‌توانید ویژگی ابزارهای دیگر را برای طراحی خطی از اشیا و موجودات تجربه کنید.

طراحی خطی با زغال و گچ

هنگام استفاده از نوک زغال طراحی با گچ پاستل درمی‌یابیم که امکانات این دو ابزار برای طراحی خطی، با مداد تفاوت چندانی ندارد.

تمرین: با زغال یا گچ پاستل قهوه‌ای خطوط منحنی و شکسته را ترسیم کنید.

تمرین: به کمک نوک زغال یا گچ پاستل ترسیم خطوط مستقیم را در جهات مختلف تمرین کنید.

پس از این تمرینات با کنترل میزان فشار وارده بر ابزار از موضوعات مختلف به صورت خطی طراحی کنید. هنگام طراحی مراقب باشید که زغال یا گچ با کشیده شدن دست روی کاغذ، از بین نرود.

تمرین: از ترکیب میوه‌ها و سبزیجات با نوک زغال یا گچ به صورت خطی طراحی کنید.

تمرین: ترکیبی از چند ظرف، میوه و گلهای گلدان را به صورت خطی و با زغال یا گچ طراحی کنید.

برای ایجاد ترکیب‌بندی مناسب ابتدا اسکیس‌های متعدد تهیه کنید. مراحل طراحی را از کل به جزء و از خطوط کمرنگ به پررنگ اجرا کنید. با استفاده از روش ساده کردن و ایجاد ترکیب‌بندی منسجم در کادر رابطه میان اجزای تصویر را با هم و با کادر بسنجید.

امکانات زغال را در ایجاد خطوط متنوع هنگام طراحی بررسی و ویژگی خطوط زغالی را با خطوط مدادی مقایسه کنید. تنوع خطوط ایجاد شده را متناسب با موضوع بررسی کنید. میزان فشار وارده بر زغال در ایجاد خطوط تیره و روشن تأثیر زیادی دارد.

تمرین: ایجاد خطوط تیره و روشن را به کمک زغال تمرین کنید.

تمرین: از پرندگان و حیوانات اهلی با خطوط زغالی یا گچی طراحی کنید. از روش ساده کردن بدن حیوانات به کمک سطوح هندسی برای ایجاد روابط متناسب میان بخش‌های مختلف بدن استفاده کنید.

تمرین: خطوط زغالی ترسیم کنید که ضخامت آنها از ابتدا تا انتهای خط تغییر کند. این تمرین را آنقدر تکرار کنید تا بتوانید از این خطوط در طراحی حیوانات و نمایش ویژگی‌های بدن پرندگان استفاده کنید. هنگام طراحی خطی با زغال یا گچ هم از کل به جز و از خطوط کمرنگ به پررنگ حرکت کنید.

تمرین: از موضوعات دلخواه به صورت خطی و با زغال طراحی کنید.

تمرین: با زغال یا گچ از حالت‌های مختلف انسان طراحی کنید.

طراحی خطی با مرکب

تمرین: به کمک قلم‌مو و مرکب ایجاد خطوط متنوع را تجربه کنید. (ابتدا از مرکب با غلظت اصلی استفاده کنید.) حرکت یکنواخت دست خطوطی با ضخامت یکسان ایجاد می‌کند. قلم‌مو را یک بار با نوک و بار دیگر با پهنا روی کاغذ بکشید و تفاوت خطوط ایجاد شده را بررسی کنید. تصویر ۴۴-۴ مهارت طراح را در ایجاد انواع خطوط مرکبی نشان می‌دهد.

تمرین: ایجاد خطوط مرکبی را آنقدر تکرار کنید که بر قلم‌مو و میزان مرکب لازم برای ایجاد خطوط متنوع تسلط یابید.

با چرخش قلم‌مو به جهات مختلف، می‌توان ضخامت خط را در بخش‌های مختلف آن تغییر داد.

هنرمندان چینی و ایرانی استاد به کار‌گیری قلم‌مو در ایجاد خطوط متنوع بوده‌اند. بسیاری از هنرمندان اروپایی مانند رمبرانت در طراحی با قلم‌مو و مرکب از روش استادان شرقی پیروی کرده‌اند (تصاویر ۴۵-۴ و ۱۵-۱).

تمرین: از چرخش نوک و پهنای قلم‌مو برای ایجاد خطوطی که ضخامت متغیر دارند استفاده کنید. این تمرین را بارها انجام دهید.

تمرین: از این روش برای ایجاد خطوط منحنی استفاده کنید. این خطوط را با تمرین‌های قبلی و خطوطی که به کمک مداد و زغال ایجاد کرده‌اید مقایسه کنید.

حال از این خط‌های مرکبی برای طراحی استفاده کنید.

تمرین: از خطوط مرکبی، برای طراحی از انواع میوه‌ها استفاده کنید.

تمرین: به کمک خطوط مرکبی از پرندگان طراحی کنید.

برای طراحی از مرکب رقیق شده با آب استفاده کنید. ابتدا میزان معینی مرکب در سه خانه پالت با ظرف بریزید و سپس به هر خانه مقدار متفاوتی آب اضافه کنید. هر چه میزان آب اضافه شده بیشتر باشد، آب مرکب رقیق‌تر و خطوط کمرنگ‌تری به دست می‌آید. درجه تیرگی و روشنی خطوط را روی کاغذ جداگانه امتحان کنید و هنگام طراحی از خطوط کمرنگ به پررنگ حرکت کنید. برای اجرای هر مرحله صبر کنید تا خطوط کمرنگ اولیه خشک شوند. موقع اضافه کردن خطوط تیره‌تر مراقب باشید که همه خطوط کمرنگ با خط‌های جدید پوشانده نشوند. اغلب خطوط کمرنگ در محل برجستگی و خطوط پررنگ برای محل تماس موضوع با زمین، نمایش قسمت‌های فرورفتگی با تأکید بر بخش‌های تیره به کار می‌روند.

تمرین: با قلم‌مو و آب مرکب از کوه‌ها و درختان طرح‌های خطی ساده ایجاد کنید. پس از تمرینات پی‌ در پی و تسلط بر قلم‌مو و آب مرکب می‌توانید از موضوعات مختلف طرح‌های خطی با جزییات بیشتر ایجاد کنید. پس از آشنایی با روش‌های متنوع کار با قلم‌مو و مرکب خطوط شخصی خود را برای بیان موضوعات مختلف بیابید. با تمرین طراحی از موضوعات گوناگون و استفاده از آب مرکب در غلظت‌های مختلف ویژگی شخصی خود را پیدا کنید.

به کمک قلم فلزی و مرکب هم می‌توان طرح‌های خطی متنوعی ایجاد کرد. انواع نوک قلم فلزی برای ایجاد خطوط گوناگون به کار گرفته می‌شود. از قلم در دو حالت عمودی و مایل استفاده می‌شود.

تمرین: با قلم فلزی و انواع نوک‌هایی که در اختیار دارید خطوط متنوعی ایجاد کنید. (از غلظت اصلی مرکب استفاده کنید.)

پس از آشنایی با انواع نوک‌ها می‌توان نوک مناسب برای ایجاد خطوط دلخواه را انتخاب کرد. گاهی در یک طراحی از چند نوک قلم برای خطوط متنوع استفاده می‌شود.

تمرين: ایجاد خطوط مستقيم، منحنی و شکسته را به کمک قلم فلزی تجربه کنید.

تمرین: از برش‌های سیب به کمک قلم فلزی و مرکب طراحی کنید. (هنگام طراحی می‌توانید از روان نویس، خودنویس یا راپیدوگراف استفاده کنید.)

تمرین: از ظروف کوچک، ساعت مچی، دسته کلید، کیف، وسایل طراحی، عینک و... با قلم فلزی با ابزار مشابه طراحی کنید.

تمرین: از درختان به صورت خطی و به کمک قلم فلزی یا ابزار مشابه طراحی کنید.

برای بیان ویژگی‌های موضوع می‌توان از خطوط متنوع استفاده کرد. انرژی و هیجان طراح به کمک خطوط پر تحرک مداوم به بیننده منتقل می‌شود.

تمرین: ایجاد خطوط در هم تنیده را با قلم فلزی با ابزار مشابه تمرین کنید.

تمرین: با استفاده از قلم فلزی و مرکب (یا روان نویس و راپیدوگراف) از موضوع دلخواه طراحی کنید.

تمرین: با قلم و مرکب (یا ابزار مشابه) از حالات مختلف انسان با خطوط در هم تنیده طراحی کنید. درجات مختلف خاکستری را برای این تمرینات به کار ببرید.