سنگ‌های نجیب یا جواهرات

در سنگ‌های نجیب، قبل از هر چیز انسان تحت تأثیر عمیق عظمت آفرینش خالق طبیعت قرار می‌گیرد و احساسات و ارتباطی بزرگ نسبت به این سنگ‌ها ‌پیدا می‌کند. تمامی انسان‌ها به هر دین و شریعتی که اعتقاد داشتند به طریقی با این سنگ‌ها ‌در ارتباط بوده‌اند.

اکنون ما با تعجب زیاد توأم با تفکر به خلوص و صافی در رنگ‌های زیبا و باشکوه این سن‌گها، به آثار جادویی و غافلگیرانه نور در آنها نظر می‌افکنیم. نور که یکی از عناصر مهم در زندگی بشر است در این سنگ‌ها ‌به زیباترین وجه ظاهر می‌شود و آنچه که ما در این جا به این سنگ‌ها ‌نام نجيب اطلاق می‌کنیم به معنای آن است که در طبیعت به ندرت یافت می‌شوند. سختی زیاد و خاص این سنگ‌ها ‌نه تنها، آنها را فناناپذیر ساخته بلکه به این طریق رویای ابدیت را در ذهن ما بیدار می‌سازد و در واقع ارزش واقعی آنها نیز به خاطر همین ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد آنان است. بدین ترتیب می‌توان این سنگ‌ها ‌را به عنوان ثروت و کالایی گرانبها محسوب نمود که برای صاحبان و مالکان آنها از هر چیز با اهمیت‌تر ‌بوده و از نظر تزئینی با ارزشند.

رنگ سنگ‌های نجیب یا گوهرها، نسبت به پدیده‌های زیبای دیگر آن، در درجه اول اهمیت قرار می‌گیرد. در اکثر حالات، این رنگ مربوط به خود سنگ است و به صورت شفاف یا نیمه شفاف دیده می‌شود و در حالات خاص نیز، رنگ آنها مربوط به پدیده‌های نوری در سنگ است که از آن جمله بازی رنگ در اپال، آشکار شدن نور در سنگ ماه (Moon Stone)، رنگ سطح در لابرادوریت و یا پدیده‌های نوری جذبی در یاقوت قرمز ستاره‌ای و یاقوت کبود ستاره‌ای و چشم گربه‌ای (عين الحور) را نام برد که در دو مورد اول بر روی سطح تراش داده شده به شکل ستاره و در مورد سوم به شکل چشم گربه دیده می‌شود. بدون هیچ تعصبی باید اقرار کرد که انسان با توجه به احساس خود به این معجزات طبیعی توجه داشته و بنا به ذوق و سلیقه و علاقه خود نوع خاصی از این سنگ‌ها ‌را دوست داشته است به عنوان مثال یکی به الماس علاقه دارد و دیگری به یاقوت و یا زمرد، عشق می‌ورزد و هیچ‌کس از علت این تفاوت سلیقه‌ها اطلاعی ندارد که چرا چنین است. این امر بستگی به احساسات درونی هر فرد داشته و این احساسات در هر شخصی منحصر به فرد است. از طرف دیگر، از جنبه مسائل روحی و معنوی نیز، سنگ‌های نجیب ارزش زیادی دارند، گوهر با جواهر با جذابیت ویژه‌ای که دارد و نیز قیمت زیاد آن، لذت فوق‌العاده‌ای را به مالکان آن می‌بخشد.

چرا که جذابیت و زیبایی جواهرات و نیز قیمت زیاد آنها وسیله‌ای خوشایند و مورد استقبال می‌باشد. در روزگاران گذشته برای انسان، لذت‌های مصنوعی هنوز به صورت کنونی عادت نشده بود و پیدایش سنگ نجيب با گوهرها به ندرت اتفاق می‌افتاد ولی امروزه، انسان عصر صنعت و ماشین برخوردار از این احساسات ابتدایی است.

با این همه، دلایل زیادی وجود دارد که انسان هنوز، ارتباطش را با جواهرات حفظ کرده است و این مورد، همان ارزش برتر آن نسبت به پول است. معمولا انسان علاقه دارد در جایی یا برای چیزی سرمایه گذاری کند که حتی‌الامکان ارزش و قیمت آن نه تنها ثابت بماند بلکه روز به روز فزونی یابد و یا برای چیزی سرمایه گذاری کند که در فضای بسیار کوچک بتوان از آن نگهداری کرد و از آن گذشته، در مجالس جلوه داشته باشد و در سوداگری‌ها به دارنده‌اش جلال و شکوه ببخشد. این قبیل خودنمایی‌ها در انسان از پیش وجود داشته و باعث شده که او پول خود را صرف خرید این جواهرات بکند و برای جلوه و خودنمایی به دیگران آن را زیب و زیور خود کند. صرف نظر از دیدگاه مادی، این سنگ‌ها ‌برای انسان پر ارزش بوده است و آن را یک چیز مافوق طبیعت و فوق تصور فرض می‌کرده و به یک دنیای فرامادی و روحی مرتبط می‌دانسته است.

در چنین برهه‌ای از زمان انسان برای فرار از ترس به دامن این جواهرات پناه برده و آن را مأمن و پناهگاه خود قرار می‌داده و گاهی بر سر آن قسم یاد کرده و گاهی آن را به عنوان یک معبود می‌پرستیده و برای شفا و درمان بیماری‌های لاعلاج خود از آن کمک می‌طلبیده است و انسان‌های مجذوب این جواهرات، آنها را به عنوان عاملی نگهدارنده از شر شیطان و باطل کننده سحر و جادو، همیشه همراه خود داشته‌اند.

اکنون، انسان امروزی با توجه به پیشرفت علم و فناوری و تکامل اندیشه‌های باطل و منسوخ، پی به ارزش واقعی آن برده است و دیگر آنها را به عنوان مأمن، حافظ و شافی و ... باور ندارد و کلیه رفتارهای نوری و فیزیکی آن را به یاری قوانین علمی توجیه می‌کند.

در عصر ما، انسان درباره‌ی گوهر‌ها و سنگ‌های نجیب چنین می‌اندیشد که سنگ نجیب یا گوهر، شیئی طبیعی همچون هر سنگ یا کانی دیگر است که در طبیعت یافت می‌شود. جواهرات نیز مانند سایر کانی‌ها از مواد مشابهی ساخته شده‌اند ‌و قوانین حاکم بر کانی‌ها به آنها نیز حاکم است در نتیجه از نظر طبیعی، هیچ‌گونه رجحان و برتری برای آنان قائل نیست ولی مسأله‌ای که آنها را نسبت به دیگر کانی‌ها برتر و ممتاز می‌سازد، زیبایی و صاف بودن و شفافیت آنهاست که طبع و سرشت انسان را به تحسین بر می‌انگیزد.

ماهیت سنگ‌های نجیب یا جواهرات

گوهرها یا جواهرات، کانی‌های هستند که انسان آنها را به علت دارا بودن زیبایی رنگ یا اثرات نوری خاص به منظور تجمل و زینت به کار می‌برد. برای به کار بردن یک سنگ یا گوهر به صورت جواهر، سختی معینی لازم است. از لحاظ تعیین ارزش و قیمت علاوه بر ارزش زیبایی، کمیابی آن نیز در نظر گرفته می‌شود که تحت نام جواهر یا گوهر، فرآورده‌های آن راهی بازار می‌شود.

یک گوهر، پیش از هر چیز باید دارای جلا و زیبایی رنگ و یا یک نوع بازی رنگ و یا به هر حال دارای پدیده‌های نوری جذابی باشد. اینها عواملی است که یک گوهر باید از وجود آنها بهره‌ای داشته باشد. البته همانطور که اشاره شد این عوامل تا حدی به سلیقه افراد وابسته است حتی می‌توان گفت که این عوامل در جوامع و نژادها و مقاطع زمانی متفاوت نیز تغییر می‌کند. دومین عاملی که در یک گوهر بسیار ضروری است، سختی آن است که شکست و سائیدگی آن را کاهش می‌دهد. اگر سنگی دارای زیبایی ویژه و عالی باشد حتی با سختی کم هم می‌توان آن را به کار برد. به عبارت دیگر از نظر انتخاب سختی، مرز مشخصی وجود ندارد.

سومین عامل، انتخاب یک کانی به عنوان جواهر، کمیابی آن است. گاه توقعات و ارزش جواهر، بسته به عرضه و تقاضای آن در بازار و جنبه‌های اقتصادی است. این مساله را می‌توان در محدودیت قیمت گذاری و تعیین نرخ برای جواهراتی نظیر الماس، زمرد و حتی سنگ‌های سنتزی مشاهده نمود که به اجرا در می‌آید. از این رو باید اذعان کرد که نمی‌توان تعریفی کامل و ثابت برای جواهرات داد.

اگر کتب قدیمی را که در مورد جواهرات تألیف شده است مطالعه کنیم خواهیم دید از جواهراتی نام برده شده که امروزه هیچ‌کس اطلاع دقیقی از آن ندارد و باز اگر کتاب‌های امروزی را درباره سنگ‌های قیمتی بخوانیم خواهیم دید که در آنها نیز اسامی وجود دارد که در متون قدیم ابداً وجود خارجی نداشته است پس بهترین و مطمئن‌ترین ‌جواب برای این سؤال که سنگ نجيب یا گوهر چیست؟ این است که به سنگ‌های قیمتی که در یک مقطع زمانی در بازار کانی‌ها داد و ستد می‌شوند جواهر می‌گوییم.