ساختن و میزان کردن پرده سازهای مضرابی

هم‌چنان ذکر شد پرده‌های تار و سه‌تار و دوتار و تنبور را از رودهٔ گوسفند می‌‌سازند. ساختن آنها به این ترتیب است: رودهٔ تهیه شده را در آب معمولی کاملاً بشویید و آن را در ظرف در بستهٔ معمولی مدت ۲۴ ساعت در هوای متعادل نگهدارید. این روده در مدت مذكور قدری بو می‌گیرد که به علت تجزیه شدن مادهٔ لزج داخل روده است، این ماده باعث سرعت تخلیهٔ فضولات داخل رودهٔ گوسفند می‌‌شود و پس از ذبح گوسفند و خالی شدن آن و احشای آن، این ماده لزج می‌‌ماند که آن هم پس از مدتی ماهیت خود را از دست داده و از جدار پوست روده به آسانی جدا می‌شود.

اگر سر این رودهٔ آماده شده را بین دو انگشت شست و اشاره بگذارید و با فشار به پایین بکشید، مادهٔ تجزیه شدهٔ داخل روده از طرف دیگر روده خارج می‌شود. سعی کنید در موقع کشیدن از بین دو انگشت، تاب بر ندارد و پاره نشود. پس از این که تمامی مادهٔ لزج از داخل روده بیرون آمد، طبیعتاً این ماده بوی مهوّع و آزار دهنده‌ای دارد که سازندهٔ پرده باید تحمل کند البته باید فوراً این ماده را بیرون برده و با خاک بپوشانید تا هم بوی آن پخش نشود و هم مگس و حشرات دیگر روی آن نشینند و محیط را آلوده کنند.

بعد از تخلیهٔ ماده تجزیه شده از درون روده، باید آن را به صورت کلاف درآورده و در آب سرد بشویید تا مانده‌های ‌روی روده پاک شود. در اینجا بهتر است با وسیله‌ای آب را درون روده برده تا بقایای مادهٔ لزج داخل روده هم پاک شود. باز با فشار دو انگشت شست و اشاره و کشیدن روده از لای دو انگشت، تا آنجا که امکان دارد، مواد زائد را از درون پوستهٔ روده بیرون بکشید. برای تمیز کردن نهایی داخل روده، احتیاج به وسیلهٔ دیگری هست که می‌‌توانید آن را بسازید: ابتدا سه بند نی به قطر ۵/۱ تا ۲/۱ سانتی‌متر انتخاب کنید، دو سر بندهای دو طرف را ببرید، به طوری که هیچ‌گونه شکاف و ترک خوردگی در دو سر این بریدگی ایجاد نشود.

می‌‌ماند دو بند وسط که همیشه در جای خودش ثابت است. سپس دو سر نی را که بریده‌اید با یک چاقوی تیز در هر طرف دقیقاً در وسط لولهٔ نی یک فاق ایجاد کنید، این فاق باید تا نزدیک بندهای وسط نی برسد و بسیار دقیق انجام گیرد. یک میلهٔ چوبی هم قطر داخل این نی فاق زده ببرید تا موقعی که می‌‌خواهید این میله را در سوراخ ني فاق زده ببرید، بلافاصله میله‌ای را که داخل سوراخ نی برای باز شدن فاق برده بودید، بیرون بیاورید. در این صورت، فاق خود را جمع کرده و روده، بین فاق نی می‌‌ماند. حال نوبت می‌‌رسد به کشیدن روده از درز فاق نی، این عمل باید به آهستگی انجام پذیرد تا روده در خلال کشیدن از بین فاق نی پاره نشود.

این کشش را تا زمانی ادامه دهید که سر دیگر روده از لای فاق نی بیرون بیاید. به این ترتیب روده برای تاب دادن آماده می‌‌شود. متوجه باشید در زمان کشیدن روده از لای درز فاق نی، آن را طوری روی هم قرار دهید که لابه‌لای هم نروند و در موقع برداشتن بتوانید آخرین قسمت رودهٔ را که از لای فاق نی بیرون می‌‌آید بگیرید و از ظرفی که روده را در آن قرار داده‌اید بیرون بیاورید و در یک راستا بکشید و برای تاب دادن آن اقدام نمایید: برای تاب دادن روده احتیاج به وسیله‌ای است که سر روده به آن وصل شود و سر دیگر را ثابت نگهدارد و با چرخاندن آن روده تاب داده شود. از چند نوع وسیلهٔ چرخاننده می‌‌توانید استفاده کنید.

پرده‌سازان حرفه‌ای از چرخ تاب‌هایی که برای این کار ساخته‌اند، استفاده می‌‌کنند. این تاب دادن را می‌‌توان با بستن یک قلاب به سر دریل دستی، به این طریق که یک سر حدود ۲۰ سانتی‌متر فنر حلقه‌ای - جمع شدهٔ آن ۲۰ سانتی‌متر باشد - را به یک قلاب که سر فنر در آن گیر کند و محکم شود، وصل می‌‌کنیم و سر دیگر آن را به ته روده می‌‌بندیم و روی دیوار یا محل دیگری که برای این کار انتخاب کرده‌ایم می‌‌کوبیم و ته روده را به قلاب سر فنر می‌بندیم و سر دیگر نیز به سر قلابی که به دریل بسته‌ایم می‌بندیم و روده را می‌کشیم تا صاف شود و در یک طرف قرار بگیرد و دسته دریل را می‌‌چرخانیم، در این موقع روده شروع به تاب خوردن می‌کند. در موقع چرخاندن دریل همیشه دستتان را قدری بکشید تا روده دقیق تاب بخورد.

گو این که طول روده در موقع تاب خوردن کم می‌شود. برای این که در اثر تاب دادن و کم شدن طول روده، امکان پاره شدن آن زیاد است، فنری که قبلاً به ته روده بسته شده، جبران پاره شدن آن را می‌کند و تا حدودی کش می‌‌آورد و فنر باز می‌شود. می‌‌توان گفت دریچهٔ اطمینانی است برای پاره نشدن روده.

زمانی که تاب روده به حد دلخواه رسید، سر قسمتی را که به دریل بسته‌اید به همان حالت کشیده شده نگه دارید که شل نشود، اگر شل شود روده از قسمت‌هایی تاب بر می‌‌دارد که مشکل رفع می‌شود. از قسمت فنر، روی رودهٔ تابیده شده را با دو انگشت شست و اشاره بگیرید و با فشار روی تاب‌های روده بکشید تا تاب یکنواخت شود. سپس رودهٔ تاب داده شده را که به صورت پرده در آمده است و هنوز مرطوب است، به همان حالت کشیده شده بگذارید تا حدی خشک شود، این خشک شدن به حدی باشد که قدری رطوبت برای پیچیدن به دور دست در آن بماند. سپس یکسر پرده را آزاد کنید و آن را دور چهار انگشت دست طوری روی هم بپیچید که در موقع باز کردن به آسانی باز شود. می‌‌توانید پرده را به صورت حلقه درآورده و تاب بدهید و مقداری از همان پرده را روی آن بپیچید که باز نشود و آن را در جائی نگهداری کنید که حشرات به آن آسیبی نرسانند. برای این منظور بهتر است مقداری تنباکوی تند در جوف آن قرار دهید. این روشی بود برای ساختن پرده‌های تار و سه‌تار و تنبور و دوتار.

منظور از نوشتن و شرح دادن این موارد این بود که به طرز ساختن این دو وسیلهٔ اساسی برای راه‌اندازی سازهایی که در آن از پوست و پرده استفاده می‌شود، آشنا شوید و به زحماتی که سازندگان آن می‌کشند و چه بسا در معرض بیماریهای دامی قرار می‌گیرند اشاره‌ای شده باشد. اکنون می‌‌پردازیم به تعداد پرده‌های تار و سه‌تار.

تعداد پرده‌هایی که روی تار و سه‌تار بسته می‌‌شوند ۲۷ تا ۲۵ پرده است معمولاً بیشتر نوازندگان تار و سه‌تار ۲۵ پرده را ترجیح می‌دهند و عموماً سازهایشان ۲۵ پرده دارد. آن دو پردهٔ اضافی برای کوک‌های مخصوص است. به هر صورت اینجا صحبت از ۲۵ پرده است. این ۲۵ پرده هم با ترتیب خاصی بسته می‌‌شوند. رج‌هایی که بسته می‌شوند نظم معینی دارند که باید مراعات شود:

۳ بند پرده ۴ لائی

۱ بند پرده ۳ لائی

۲ بند پرده ۴ لائی

۲ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۱ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۱ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۲ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۱ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۳ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۱ بند پرده ۳ لائی

۱ بند پرده ۴ لائی

۱ بند پرده ۳ لائی

جمع تعداد بندها می‌‌شود ۲۵ عدد.