روش رنگ‌کاری و پرداخت تابلو معرق

در کارگاه رنگ معرق باید نکاتی ایمنی و بهداشتی را جدی گرفت و در این مورد کوچکترین سهل انگاری زیان غیر قابل جبرانی را خواهید دید و حتما کپسول آتش نشانی و تهویه (و غیره) باید موجود باشد. وسایل داخل کارگاه رنگ را قبلا نوشته‌ایم و مشخص است و در اینجا فقط به روش کار می‌پردازیم.

پس از مهیا کردن وسایل و مواد مورد نیاز که خواهیم گفت ابتدا تابلو را با پمپ باد غبار روبی کنید و تمام خاکه‌ها را از سطح تابلو و زمینه (که در این مورد زیر کار است) بزدایید و تابلو را روی میز کار اتاق رنگ فیکس کنید. یک روش فیکس کردن تابلو به میز مهار کردن آن توسط چهار تکه چوب که شبیه کلاف تابلو را در بر بگیرند است که آنها را به میز کار میخ کنید به طوری که تابلو هیچ لقی نداشته باشد و محکم در جای خود قرار بگیرد.

به جز وسایل اتاق رنگ مواد مصرفی مورد نیاز برای رنگ کاری تابلو نوع زمینه رنگ یعنی تابلو شما به این شرح است:

١. خود تابلو

۲. پلی‌استر و یا رزین با هاردنر مخصوص

٣. دوده فرنگی

۴. پوست زبر و نرم ۱۶۰۰ - ۱۴۰۰ (مارک ماتادور کیفیت خوبی دارد)

۵. نوار چسب شیشه‌ای

۶. تراز

۷. نمدی و پوست بره

۸. پلی‌استر شفاف

۹. مواد پولیش (زبر و نرم)

۱۰. روزنامه باطله

ابتدا پوست را به دستگاه سمباده نصب می‌کنید و قسمت پایین تابلو را سمباده می‌زنید تا یک سطح صافی به دست آرید بعد تابلو را با پمپ باد و یا برس تمیز کنید و حالا می‌توانید آن ۴ عدد چوب را بردارید و تابلو را با یک پارچه تمیز کنید بعد چهار ضلع محیط تابلو را با نوار چسب شیشه‌ای لبه‌دار کنید به اندازه‌ای که از سطح (فضای مثبت) تابلو بالاتر باشد و برای استقامت بیشتر نوار چسب در برابر مواد رنگی آن را چند دور بپیچید حالا تابلو را روی میز رنگ تراز کنید، وقت آن رسیده که پلی‌استر را با گرانول رنگ مورد نظرتان مخلوط کنید. لازم به توضیح است که در اغلب تابلوهای زمینه رنگ از رنگ سیاه استفاده می‌شود و برای ساختن رنگ سیاه زمینه از ترکیب دوده فرنگی و پلی‌استر ارزان استفاده می‌کنند و یا از خمیرهای آماده که به همین منظور ساخته شده است و نیازی به ترکیب ندارند استفاده می‌شود.

پس از مخلوط کردن پودر گرانول با پلی‌استر آن را دقیقا با همزن برقی و یا با یک میله نازک حسابی به هم بزنید به طوری که در همه جای ظرف غلظت رنگ یکی باشد و اگر چند دقیقه وقفه افتاد رنگ ته نشین نشود و پلی‌استر رو بماند یعنی کاملا مخلوط شود اگر شد دوباره به هم بزنید. بعد مخلوط حاضر را روی تابلو قسمت زمینه و یا فضای منفی کار بریزید تا با فضای مثبت هم‌سطح شود و اگر در حین کار کمی از رنگ روی فضای مثبت ريخت ناراحت نشوید و آن را با کاردک و یا لیسه پاک کنید و بعد اثرش را با یک تکه پارچه تینری تمیز کنید.

بعد منتظر می‌شوید خشک شود و یا می‌روید استراحت می‌کنید وقتی برگشتید دستگاه سمباده را با ورق سمباده زبر آماده کنید و اگر مطمئن شدید که رنگ خشک شده است دست به کار شوید. تمام سطح تابلو را سمباده بزنید و سعی کنید یک سطح صاف به دست آورید. باز بر کوشش خود بیافزایید خسته نشوید سطح حاصله یک سطحی خواهد شد صاف ولی پر از خش. تابلو را تمیز کنید ورق سمباده را عوض کنید و ورق سمباده نرم بچسبانید. مجدد شروع به سمباده کاری کنید تا یک سطح بهتر به دست آید.

مرحله ریختن پلی استر شفاف

خب حالا زمان ریختن رنگ اصلی که همان پلی‌استر شفاف است فرا رسیده. تابلو را تمیز کنید و مثل دفعه‌ی قبل با نوار چسب شیشه‌ای آن را لبه‌دار کنید و آن را در یک جای صاف و تراز قرار دهید. تأکید بر تراز بودن تابلو به آن خاطر است که وقتی پلی‌استر ریخته شد در تمام سطح تابلو به یک ضخامت پخش شود و قطر لایه رنگ در سراسر تابلو یکی باشد گمان نکنید که هر چه ضخامت پلی‌استر ریخته شده زیاد باشد بهتر است بلکه برعکس اگر زیاد باشد پس از مدتی ترک برداشته و خواهد شکست ضخامت مناسب برای ریختن پلی‌استر شفاف حدود ۵/۱ میلیمتر است و تشخیص این اندازه به مرور زمان برای چشم شما عادی می‌شود ولی برای اولین بار می‌توانید پس از ریختن پلی‌استر با یک تکه از تیغه اره شکسته عمق ماده را بسنجید. نکته‌ای که در ریختن پلی‌استر قابل توجه است آرام ریختن آن است اگر پلی‌استر را به سرعت بریزید حباب تشکیل خواهد شد و از بین بردن این حباب‌ها راحت نیست. در ضمن در موقع خرید پلی‌استر هم باید توجه داشته باشید که خفه و کدر نباشد، حالا که پلی‌استر را ریخته‌اید می‌توانید تا خشک شدن پلی‌استر استراحت کنید و خودتان را برای یک پرداخت خوب آماده کنید.

مرحله پولیش کاری

این مرحله را که پولیش کاری گفته می‌شود خود شامل دو قسمت است:

کار با نمدی

نمدی از پارچه‌های پنبه‌ای به هم دوخته شده درست می‌شود و مناسب این بخش پرداخت کار معرق است. البته از نمدی برای پرداخت قطعات در دیگر صنایع با واکس‌های مخصوص استفاده می‌شود اما برای کار در پرداخت تابلو معرق اول آن را کمی با آب مرطوب می‌کنیم و بعد به دستگاه می‌بندیم. معمولا نمدی را در معرق با مواد پولیش زبر به کار می‌گیرند به این صورت که پولیش را روی تابلو می‌ریزند و بعد با نمدی آن را ساب می‌دهند شما هم همین کارها را انجام دهید البته روی میز رنگ کاری و با تابلوی خودتان که روی میز فیکس شده است مشغول شوید و از یک گوشه‌ی تابلو شروع کنید و بسابید تا این که یک سطح شفاف و صیقلی به دست آورید و اگر نشده است این عمل را تکرار کنید تا به نتیجه مطلوب برسید. می‌دانیم سطح به دست آمده آن طور که انتظار دارید نشده است خسته نباشید، خب ناراحت نشوید کار با نمدی تمام شده است اما کار ادامه دارد.

کار با پوست بره

و حالا نوبت به پرداخت نهایی با پوست بره می‌رسد پس نمدی را از دستگاه باز کنید و پوست بره را ببندید بستن آن هم زیاد سخت نیست لبه‌اش دوخته شده و از آن یک بند رد کرده‌اند ‌و بستنش به راحتی میسر است. راستی پوست بره را هم باید کمی با آب مرطوب کنید تا خودش ایجاد خش نکند. حالا دست به کار شوید و پولیش نرم را روی تابلو بریزید و دستگاهتان را روشن کنید. دوباره مثل نمدی از یک گوشه‌ی تابلو شروع به کار کنید پیش بروید تا تمام سطح تابلو نمایان شود، هر قدر از تابلو نمایان می‌شود بر ذوق شما افزوده می‌شود و خستگی کار از تن شما بیرون می‌رود، ادامه دهید و در مصرف پولیش سخاوت به خرج دهید چرا که نتیجه کل کار شما در این مرحله نمایان می‌شود و در حقیقت حاصل تمام زحمات شما بستگی زیادی به این مرحله از کار دارد. آنقدر ادامه دهید تا به یک آئینه برسید، اگر مراحل را درست و کامل انجام دهید سطح حاصل از این کارها بی‌شباهت به آئینه نیست و به قول بعضی از آئینه هم بهتر است چرا که آئینه تمام نمای تجربه و کار شماست.

دورسازی

این مرحله در حقیقت آخرین مرحله رنگ کاری معرق است و آن دورسازی تابلو نام دارد البته تابلوهایی که کلاف می‌شوند و بعد برایشان قاب ساخته می‌شود دور سازی کاملی نیاز ندارند. اما برای تابلوهایی که قاب نیاز ندارند دورسازی مهم است و به چشم می‌آید به این صورت عمل کنید: اول لبه‌ی محیطی تابلو را اگر از قبل بتونه نکردید بتونه ساخته و بتونه کاری کنید و بعد پشت تابلو را هم بتونه کاری کنید.

طرز ساختن بتونه را هم که می‌دانید اما یک بار هم ما می‌گوییم. پودر (آرد) مل را با کمی روغن الیف و رنگ مزبور که اکثر مواقع سیاه است روی تخته بتونه ترکیب کنید و با کاردک و لیسه ورز دهید تا شکلی خمیری به خود می‌گیرد و اگر کمی از آن را با کاردک برداشتیم و کاردک را در هوا معلق نگه داشتیم بتونه از کاردک جدا نشود، اگر جدا شد باید ورزیدن را ادامه داد در ضمن مقدارها هم شرط است یعنی مقدار روغن و مل و رنگ باید متناسب با هم باشند که این هم تجربی به دست می‌آید تجربه هر چیز بهتر و دقیق‌تر از تئوری آن است.

حالا که بتونه کاری شما تمام شد باید روی تابلو را با یک ورق روزنامه باطله بپوشانید به این صورت که روزنامه را به ابعاد یک سانتیمتر کمتر از ابعاد تابلو قیچی کنید و لبه‌های آن را با نوار چسب شیشه‌ای طوری بچسبانید که نیمی از چسب روی روزنامه باشد نیمی دیگر روی تابلو (دقیقا نصف به نصف) و دقیقا تا لبه‌ی تابلو را بگیرد و مانع پاشیده شدن رنگ بر روی سطح تابلو شود، حالا تابلو را دمر کرده و روی چهار پایه یا شبیه آن (و یا روی میز رنگ کاری چیزی بگذارید و تابلو را روی آن قرار دهید به طوری که تحمل وزن تابلو را داشته باشد و به یک جای تابلو فشار وارد نشود) قرار دهید و حالا رنگ پیستوله را آماده کنید و پمپ باد را روشن کنید برای آماده سازی رنگ پیستوله رنگ و تینر را معمولا با نسبت دو به یک مخلوط می‌کنند اما اگر نسبت را فراموش کردید و احیانا از دستتان در رفت و میزان به هم خورد کیفیت رنگ باید طوری باشد که به راحتی از سوزن پیستوله خارج شود یعنی رقیق باشد.

حالا که لبه و پشت تابلو آماده رنگ‌پاشی است باد پیستوله را تنظیم کنید و مخزن رنگش را ببندید. قبل از پاشیدن رنگ به کار اصلی حتما فشار رنگ را جای دیگری امتحان کنید و پس از اطمینان که فشار پاشش مناسب بود با رعایت فاصله سر پیستوله و کار و همین‌طور سرعت حرکت عرضی دست در مجاورت کار رنگ را بپاشید و یک دست پاشیدن رنگ نیز به مرور زمان حاصل می‌شود (... / به عمل کار برآید به سخندانی نیست. البته در تمام کارها این شعر صادق است) اما سعی کنید یک دست بپاشید. منتظر بمانید تا این رنگ هم خشک شود پس از خشک شدن رنگ دور و پشت، روزنامه روی تابلو را بکنید اگر بر حسب اتفاق ذرات ریز رنگ سیاه روی تابلو نفوذ کرده بود خیلی سریع با پارچه تینری تمیزش کنید و حالا از خانه ویلایی خود لذت ببرید. خسته نباشید.