حجم‌نمایی و عمق‌نمایی خطی در طراحی (بخش دوم)

برای ترسیم پنجره خطوط عمودی به تعداد و اندازه دلخواه رسم و ابتدا و انتهای هر یک را به نقطه‌ی گریز وصل کنید. در این مرحله سه ضلع هر پنجره مشخص شده است. برای ترسیم ضلع چهارم از خطوط عمودی استفاده کنید که خطوط موازی را که به عمق می‌روند قطع کنند. برای نمایش دو لبه پنجره، قطرهای یک پنجره را رسم و از محل تلاقی آنها خط عمودی رسم کنید.

برای ترسیم پلکان ورودی، ابتدا مکعبی را با دیوار جانبی ساختمان مماس کنید. سپس طول و عرض این وجه را به قسمت‌های مساوی تقسیم و به هم وصل کنید. به کمک تقسیمات، خط زیگزاگ لبه پلکان را رسم کنید. هر یک از رأس‌های خط زیگزاگ را به نقطه گریز وصل کنید. سپس در وجه انتهای مکعب خطوط عمود و افقی به موازات خطوط زیگزاگ اولیه رسم کنید.

برای ترسیم جراغ‌هایی که در فاصله یکسان قرار دارند و به عمق می‌روند از روش ساده‌ای استفاده می‌شود. در پیاده‌ رو مقابل خط عمودی رسم کنید و ابتدا، انتها و وسط آن را به نقطه گریز وصل کنید. پایه چراغ دوم را در فاصله دلخواه رسم کنید. از انتها با ابتدای خط اولیه به وسط خط دوم وصل کنید. امتداد این خط، خط موربی را که به نقطه گریز می‌رود قطع می‌کند. از محل تلاقی عمود دیگری رسم کنید. این روش را ادامه دهید تا پایه‌های چراغ در فواصل یکسان تا انتهای خیابان ترسیم شوند. همان‌گونه که در تصویر می‌بینید هر چه چراغ‌ها از ناظر دورتر می‌شوند، کوتاه‌تر و نزدیک‌تر به هم دیده می‌شوند. از رأس پایه چراغ اول خط افقی بکشید و اندازه حباب چراغ را مشخص کنید. سپس با ترسیم خطوطی به موازات خطوط حباب چراغ اول، حباب بقیه چراغ‌ها را نشان دهید.

به این ترتیب کره هم مانند استوانه و مخروط به کمک مکعب ترسیم می‌شود. به کمک این روش می‌توان حجم‌های کروی یک اندازه‌ای را که در فاصله‌ی یکسان قرار دارند و به عمق می‌روند به صورت دقیق نشان داد (تصویر ۲۸-۵).

تمرین: از فضای کوچه و خیابان از دید پرسپکتیو یک نقطه‌ای طراحی کنید.

محل تقاطع خطوط موازی که به عمق می‌روند نقطه گریز را نشان می‌دهد. در این تصویر به کمک مکعب زاویه دید و شکل قرارگیری احجام نسبت به ناظر نشان داده شده است. رابطه وجوه مکعب‌ها و خطوطی را که به عمق می‌روند با اجزای تصویر بررسی کنید.

هنگام طراحی برای سنجش روابط و تناسبات بناها هم از خطوط رابط عمودی و افقی استفاده می‌شود.

تمرین: فضاهای معماری منطقه خود را از دید پرسپکتیو یک نقطه‌ای طراحی کنید. (این تمرین‌ها را با ابزار دلخواه انجام دهید.)

از دید پرسپکتیو یک نقطه‌ای از خانه‌های قدیمی، موزه‌ها، بازار، مساجد و ... یا تصاویر بناهای تاریخی طراحی کنید.

استفاده از پرسپکتیو در طراحی از طبیعت و انسان

اگرچه پرسپکتیو بیش‌ترین کاربرد را در ترسیم احجام هندسی دارد، قواعد آن در مورد طبیعت نیز صدق می‌کند. طول درختان در عمق منظره و اندازه اعضای بدن انسان در زوایای خاص تغییر می‌کند. در تصاویر ۳۵-۵ تا ۳۷-۵ خط افق و نقطه گریز و زاویه خطوطی که به عمق می‌روند را پیدا کنید. چنان که می‌بینید درختان در عمق کوچک و با فاصله‌ی کمتر به نظر می‌رسند و نوک آنها با خط افق زاویه درست می‌کند. هنگام طراحی درختان نزدیک با جزییات بیشتر و هر چه دورترند با اهمیت کمتر نشان داده می‌شوند.

تمرین: از دید پرسپکتیو یک نقطه‌ای از ردیف درختان به صورت خطی طراحی کنید.

رعایت نسبت‌های صحیح مدل در این زاویه با روش‌های اندازه‌گیری قبلی آسان نیست. در این موارد از روش پیدا کردن وسط طول مدل استفاده می‌شود. با مقایسه اندازه‌های مدل و طرح کلی، کوتاه نمایی بدن در حالت‌های مختلف به سادگی و به صورت صحیح نمایش داده می‌شود.

برای نمایش حالت‌های مختلف بدن از خطوط رابط عمودی، افقی و مورب هم استفاده می‌شود.

تمرین: از تصاویر انسان در پرسپکتیو یک نقطه‌ای اسکیس‌هایی تهیه کنید.

پرسپکتیو دو نقطه‌ای

در پرسپکتیو دو نقطه‌ای هم حجم‌ها بر اساس زاویه دید، ارتفاع چشم و فاصله ناظر ترسیم می‌شوند. از زاویه دید ناظر تمام وجوه و زوایا دچار خطای دید می‌شوند و دو دسته خط موازی به عمق می‌روند. نقاط گریز، زاویه خطوط موازی را مشخص می‌کنند.

طراحی از اشیا

برای آشنایی با نحوه‌ی ترسیم حجم‌ها در پرسپکتیو دو نقطه‌ای، محل نقاط گریز را روی خط افق تعیین کنید و خط عمودی در فاصله میان آنها رسم کنید. ابتدا و انتهای این خط را یک بار به نقطه گریز سمت راست و بار دیگر به نقطه گریز سمت چپ وصل کنید. از فاصله دلخواه در اطراف خط عمود اولیه، خطوط عمود دیگری رسم کنید. هر محل تلاقی جدید را به نقطه گریز مخالف وصل کنید. محل قرارگیری خط عمود اولیه نسبت به خط افق و نقاط گریز، تعداد و اندازه وجوه مکعب را مشخص می‌کند. در پرسپکتیو دو نقطه‌ای حجم‌ها در ارتفاع خط افق به صورت دو وجهی و حجم‌هایی که پایین‌تر یا بالاتر از خط افق قرار دارند به صورت سه وجهی دیده می‌شوند. بالاتر از خط افق سطح زیرین و پایین‌تر از خط افق، سطح رویه مکعب دیده می‌شود. هر چه فاصله مکعب از خط افق بیشتر باشد، وجه سوم بزرگ‌تر دیده می‌شود.

تمرین: با استفاده از خط افق و نقاط گریز، چندین مکعب را در پرسپکتیو دو نقطه‌ای در وضعیت‌های مختلف ترسیم کنید. اضلاع داخلی مکعب‌ها را به صورت نقطه‌چین مشخص کنید.

برای طراحی از اشیا در پرسپکتیو دو نقطه‌ای، نقاط گریز را خارج از صفحه‌ی کاغذ تصور کنید. با خطوط کمرنگ و متعدد حالت قرار‌گیری شیء را جستجو کنید و به کمک روش ارائه شده (روابط خطوط موازی) از آن طراحی کنید. بدون پاک کردن خطوط کمرنگ اولیه، خطوط پررنگ‌تری روی اضلاع نزدیک‌تر ایجاد کنید. هنگام طراحی از اشیای مختلف آنها را به صورت مکعب ساده کنید. در تصویر ۴۴-۵ ترکیبی از حجم‌های مختلف با طرح‌های مقدماتی انتخاب شده است. قواعد پرسپکتیو برای طراحی این حجم‌ها به کار گرفته شده است. این روش برای طراحی اشیا و حجم‌های گوناگون مناسب است.

به کمک تجسم احجام به صورت مکعب و با استفاده از قواعد پرسپکتیو می‌توان اشیای بزرگ‌تر مانند میز و صندلی را هم به سادگی طراحی کرد.

تمرین: انواع جعبه‌های کتاب‌ها، کفش، قوطی نوار، میز، صندلی و ... را از دید پرسپکتیو دو نقطه‌ای طراحی کنید. طراحی از فضای داخلی: ترسیم فضای داخلی با دید پرسپکتیو دو نقطه‌ای از خط عمود کنج اتاق شروع می‌شود. اگر ناظر به یکی از نقاط گریز نزدیک باشد، دیوار مقابل بیش‌تر دیده می‌شود.

ابتدا و انتهای خط کنج اتاق به دو نقطه گریز وصل می‌شود. امتداد این خطوط را برای نمایش سقف و کف اتاق در نظر بگیرید. خط افقی پایین صفحه را به قسمت‌های مساوی تقسیم کنید. هر بخش را یکباره به نقطه گریز سمت راست و بار دیگر به نقطه‌ی گریز سمت چپ وصل کنید تا خطوط موزاییک کف اتاق مشخص شود.

برای ترسیم در، پنجره، تابلوی نقاشی و ... ابتدا و انتهای خطوط عمود اولیه را به نقطه گریز مقابل وصل کرده و امتداد دهید. چهارچوب، در، پنجره و ... را با خطوط عمودی که در فاصله دلخواه رسم می‌شود کامل کنید. برای ترسیم کتابخانه یا قفسه ضلع عمود اولیه را تقسیم و هر بخش را به نقطه گریز مقابل وصل کنید.

تمرین: فضای داخلی دلخواه را از دید پرسپکتیو دو نقطه‌ای با خطوط آزاد طراحی کنید. نقاط گریز را بیرون از صفحه کاغذ تصور کنید. شیب خط‌هایی که به عمق می‌روند را تخمین بزنید و با توجه به نقطه گریز فرضی آنها را ترسیم کنید. اشیا را در فضا نمایش دهید.

طراحی از بناها

برای ترسیم بناها در پرسپکتیو دو نقطه‌ای، ابتدا خط افق رسم و نقاط گریز تعیین می‌شود. ابتدا و انتهای خط عمود را به دو نقطه گریز وصل کنید. در فواصل دلخواه به موازات خط اول، خطوط عمودی رسم کنید تا خطوطی را که به عمق می‌روند قطع کنند. به این ترتیب ساختمان‌های هم ارتفاع تا انتهای خیابان ترسیم می‌شوند. اگر خطوط عمود را در اندازه‌های مختلف ترسیم کنید، ارتفاع ساختمان‌ها متفاوت می‌شود. از رأس هر خط عمود به هر دو نقطه گریز وصل کنید تا خطوط لبه بام ساختمان‌ها مشخص شود.

ترسیم در و پنجره در هر جهت ساختمان با استفاده از نقطه گریز همان جهت انجام می‌شود. اندازه و ارتفاع پنجره‌های دو وجه ساختمان در پرسپکتیو دو نقطه‌ای را یکسان در نظر بگیرید. عرض خیابان‌ها را مشخص و به نقطه‌ی گریز وصل کنید. از امتداد این خطوط برای ترسیم چهار راه استفاده کنید. اگر عرض خیابان‌ها را تقسیم و به نقطه گریز (همان خیابان) وصل کنید، خط کشی عابر پیاده مشخص می‌شود. خطوط ابتدا و انتهای خط کشی به نقطه گریز مقابل وصل می‌شود.

برای ترسیم پلكان جلوی ساختمان در پرسپکتیو دو نقطه‌ای، رأس‌های خطوط زیگزاگ پلکان را به دو نقطه گریز وصل می‌کنیم. سپس خطوط زیگزاگ را در عمق تصویر (به موازات خطوط اولیه) رسم کنید تا پلکان تکمیل شود.

برای طراحی از بناهای مختلف از رابطه خطوط موازی استفاده کنید، زیرا نقاط گریز داخل صفحه قرار ندارند. خطوط آزاد که بر ساختار اصلی طرح استوار شده جذابیت زیادی ایجاد می‌کنند. در واقع زیربنای تصویر مانند دستور زبان در جمله‌بندی برای درک مطلب ضروری است، اما انتخاب کلمات، نوع بیان و زیبایی مفهوم بنابر تعابير شخصی متنوع است.

تمرین: از فضای معماری محل زندگی خود با دید پرسپکتیو دو نقطه‌ای طراحی کنید.

تمرین: از دید پرسپکتیو دو نقطه‌ای با خطوط آزاد، بازار، کوچه، خیابان، ساختمان‌ها، پل‌ها، دروازه‌ها و ... را طراحی کنید.

پرسپکتیو سه نقطه‌ای

در پرسپکتیو سه نقطه‌ای، علاوه بر دو نقطه گریز که روی خط افق قرار دارند، به نقطه‌ی گریز سوم در امتداد خطوط عمود نیاز داریم. نقطه گریز سوم زاویه ترسیم خطوط عمودی را در ارتفاع زیاد مشخص می‌کند. زیرا در ساختمان‌های بلند و آسمان خراش‌ها خطوط عمودی هم به پرسپکتیو می‌روند و فاصله آنها کم می‌شود.

طراحی از ساختمان‌های بلند

ترسیم ساختمان‌های بلند در پرسپکتیو سه نقطه‌ای دو حالت دارد. در حالت اول ناظر از پایین به بالا نگاه می‌کند و در حالت دوم از داخل هواپیما به پایین نگاه می‌کند. در هر دو حالت ارتفاع زیاد باعث خطای دید می‌شود.

در حالت اول با تعیین نقاط گریز و ترسیم خط عمود اولیه، فاصله خطوط عمود راست و چپ را تعیین می‌کنیم. پس از ترسیم خطوط عمود به کمک نقطه گریز سوم ابتدا و انتهای خط میانی را به دو نقطه گریز روی خط افق وصل می‌کنیم. به این ترتیب در این حالت ساختمان دو وجهی ترسیم می‌شود.

در حالت دوم، ساختمان از بالا و به صورت سه وجهی دیده می‌شود. برای ترسیم ساختمان در این وضعیت، خطوط عمودی پایین‌تر از خط افق رسم می‌شوند. ابتدا و انتهای خط میانی را به نقاط گریز روی خط افق وصل کرده و از فاصله دلخواه خطوطی به سمت نقطه‌ی گریز سوم رسم کنید.

هر یک از نقاط تلاقی جدید را به نقطه گریز مخالف وصل کنید. از محل تلاقی جدید به نقطه گریز سوم وصل کرده و اندازه لبه پشت بام را روی آن تعیین کنید. از این نقطه به نقاط گریز روی خط افق وصل کنید و امتداد دهید تا کف پشت بام مشخص شود.

به روش ترسیم چهارراه در پرسپکتیو دو نقطه‌ای، خطوط اصلی چهارراه جنب ساختمان را مشخص کنید.

در پرسپکتیو سه نقطه‌ای هر چه ارتفاع ساختمان بیشتر باشد، خطای دید و کوچک و کوتاه شدن اجزا هم بیشتر است.

تمرین: در طراحی از فضای خیابان، ساختمان سرنبش را در پرسپکتیو سه نقطه‌ای ترسیم کنید.

تمرین: از ساختمان‌های بلند یا تصاویر آسمان خراش با خطوط آزاد طراحی کنید.