تکنیک‌ها و اصول هنر خراطی (بخش دوم)

در مطلب قبل در مورد نه تکنیک و اصول هنر زیبای خراطی صحبت کردیم. در این مطلب نیز به ادامه این اصول و تکنیک ها می پردازیم.

۱۰. در این حالت پخ لبه برش باید مماس با سطح برش باشد.

۱۱. برش باید زمانی که به میانه گلویی رسید، به پایان برسد و لبه برش خود از چوب جدا شود.

۱۲. در این زمان قوس داخلی تیغه ابزار تقریبا رو به بالاست. حال دسته ابزار را پایین بیاورید تا لبه برش از چوب کاملا دور شود.

۱۳. طرف دیگر را نیز به همین روش و در جهت عکس مرحله قبل برش دهید تا جایی که دوباره به میانه گلویی برسید.

۱۴. این مراحل را در دو طرف گلویی آن قدر تکرار کنید تا به عمق و پهنای مطلوب برسید.

• ساخت مهره (The Bead):‌ این برش نیز به تنهایی یک شکل تزیینی در خراطی است که دارای سطح مقطع طولی دایره‌ای‌شکل است. مهره را می‌توان با استفاده از پولاد کج ساخت.

۱. همانند مراحل برش V قطعه کاری را روی دستگاه قرار دهید و پیش‌پا را تنظیم کنید.

۲. محدوده مهره را روی قطعه کار با مداد علامت گذاری کنید.

٣. در دو طرف محل ساخت مهره شیار V شکلی به عمق ضخامت دلخواه برای مهره ایجاد کنید.

۴. ابزار را روی پیش‌پا قرار داده، و از مرکز مهره به یک طرف آن شروع به برش می‌کنیم.

۵. توجه داشته باشید که پاشنه لبه برش باید به سمت خارج مهره باشد و شیب آن در تمام مراحل مماس با سطح مهره قرار گیرد.

۶. شروع به گرد کردن لبه مهره کنید. در این مرحله باید بار را کم کم و طی مراحل متعددی برداشت تا به قوس دلخواه روی سطح مهره برسید.

۷. این حرکت را ادامه دهید تا پاشنه ابزار به انتهای شیار V کنار مهره برسد.

۸. برای برش طرف دیگر مهره، ابزار را برعکس کرده، و طرف دیگر مهره را به همین روش برش دهید.

ب) خراطی کاسه‌ای

در این نوع خراطی قطعه کار فقط با صفحه تراش، سه نظام و ... به محور لنگه متصل می‌شود؛ به معنی دیگر قطعه کار از یک طرف به دستگاه متصل و از طرف دیگر آزاد است. این نحوه اتصال قطعه به دستگاه به ما امکان می‌دهد تا اشکالی توخالی خراطی کنیم.

• سوار کردن صفحه تراش: یک صفحه تراش ۱۰ سانتی‌متری برای اکثر کارهای معمولی کفایت می‌کند و برای بیشتر دستگاه‌های خراطی مناسب است. اگر این وسیله با پیچ مناسبی برای اتصال قطعه کار استفاده شود حتی برای کارهایی که دارای چوب‌های سخت با الیاف نامنظم هستند، مناسب است. حال مراحل استفاده از آن:

١. یک طرف قطعه کار را مسطح کنید.

۲. یک دایره به قطر حدود یک سانتی‌متر، بزرگ‌تر از قطر شکل نهایی، روی

قطعه بکشید.

٣. با اره نواری اضافات اطراف را از قطعه جدا کنید.

۴. یک دایره به قطر صفحه‌تراش در مرکز قسمت مسطح قطعه بکشید.

۵. صفحه‌تراش را در مرکز دایره قرار داده، و محل سوراخ پیچ‌ها را با مداد علامت بزنید. برای چوب‌های بزرگ ممکن است احتیاج به سوراخ‌های زیادی در صفحه تراش باشد تا یک اتصال محکم بین چوب و صفحه تراش حاصل آید.

۶. با مته نازک‌تر از پیچ‌ها، سوراخ‌های راهنما را با عمق کمتر از طول پیچ‌ها بزنید.

۷. متناسب با نوع چوب و کاری که انجام خواهید داد، پیچ‌های مناسبی را به کار ببرید.

۸. صفحه‌تراش را در جای خود روی قطعه کار قرار داده، و با پیچ به قطعه کار محکم کنید.

البته در اکثر موارد چون ممکن است جای پیچ‌ها شکل ظاهری کار را بعد از خراطی بدمنظره کنند یا در عملیات خراطی کاسه‌های کم‌عمق مشکل به وجود بیاورند، بهتر است یک تکه چوب پشتیبان در پشت قطعه کار چسبانده شود و صفحه تراش به آن پیچ شود. برای این منظور قطعه چوبی به اندازه قطر صفحه تراش و به ضخامت حدود ۳ سانتی‌متر انتخاب کنید، یک روی آن را چسب زده و کاغذی روی آن بچسبانید، سپس قطعه کار را چسب زده و روی کاغذ بچسبانید. (این کار باعث می‌شود تا بعد از مراحل خراطی قطعه کار راحت‌تر از چوب پشتیبان جدا شود) حال صفحه تراش را به چوب پشتیبان پیچ کنید.

١. مراحل خراطی کاسه تخت

این نوع خراطی بیشتر با عملیات تراش انجام می‌شود. پس ابزارهای مورد استفاده بیشتر از اسکنه‌ها انتخاب می‌شوند. این ابزارها در اکثر موارد به صورت تخت و افقی روی پیش‌پا قرار می‌گیرند.

۱. قطعه کار را روی صفحه تراش و چوب پشتیبان چسبانده، و سپس روی محور لنگه سوار کنید.

۲. پله را به انتهای روانکش بکشید.

٣. پیش‌پا را در ارتفاع کمی بالاتر از مرکز قطعه قرار دهید.

۴. دستگاه را با دست بچرخانید تا اطمینان حاصل کنید که قطعه کار با پیش‌پا تماسی ندارد.

۵. دستگاه را با دور متوسط روشن کنید.

۶. با استفاده از ابزار تراشنده سرتخت، سطح خارجی قطعه را اندام کنید.

۷. پیش‌پا را به موازات سطح روبه‌رویی قطعه کار و در همان ارتفاع قرار دهید.

۸. با همان ابزار تراشنده سطح مقطع قطعه کار را نیز تخت کنید.

۹. برای تراش سطح بیرونی کاسه، از ابزار تراش سر کج استفاده کنید.

۱۰. پیش‌پا را در ارتفاع مرکز قطعه قرار دهید.

۱۱. ابزار را نسبت به قطعه کار به نحوی قرار دهید که لبه تراش کاملا روی سطح قطعه کار قرار گیرد.

۱۲. دستگاه را با سرعت بالا روشن کنید.

۱۳. از انتهای کاسه که به چوب پشتیبان متصل است به سمت لبه کاسه تراش را انجام دهید. اگر لبه تراشنده تیز باشد، به فشار کمی احتیاج است. ابزار را در سراسر سطح بکشید، تراشه‌های ظریفی به وجود خواهد آمد و همه نقاط برجسته را برمی‌دارد.

۱۴. برای خالی کردن داخل کاسه از یک ابزار تراشنده سرگرد باریک استفاده کنید.

۱۵. پیش‌پا را در وضعیت حدود یک سانتی‌متر بالاتر از مرکز و در جلوی کاسه قرار دهید.

۱۶. تراش را از خارج به مرکز داخل ظرف و به صورت جارویی انجام دهید. بدین صورت که لبه تراشنده ابزار را از لبه به مرکز ظرف بیاورید و این کار را تا رسیدن به عمق دلخواه تکرار کنید.

۱۷. بهترین راه برای پرداخت نهایی داخل ظرف آن است که با توجه به مقطع کار، عمل تراش ظریفی را با کشیدن ابزار به طرف خود و آوردن آن از مرکز به لبه کار انجام دهید.

۱۸. بعد از اتمام خراطی، کاسه را می‌توان با یک مغار تخت از چوب پشتیبان جدا کرد.

۲. مراحل خراطی کاسه گود

اکثر قطعه کارهای دارای عمق زیاد در این نوع خراطی به یک ترتیب خالی می‌شوند و مهم نیست چه اندازه‌ای داشته یا چه نوع چوب و چه بافتی داشته باشند. داخل این قطعات باید به صورتی متفاوت نسبت به داخل کاسه‌های تخت خالی شود. در کاسه‌های تخت، برش‌ها از لبه به سمت داخل و یک دفعه صورت می‌گیرد، اما در مورد اشیای توخالی این کار غیر ممکن است، چون در بسیاری موارد عملکرد ابزار قابل رؤیت نیست. مراحل زیر شرح ساده‌ای از خالی کردن این قطعه کارها را به شما نشان می‌دهد:

۱. وقتی که سطح خارجی ظرف خراطی شد و بر مبنای طرح شکل گرفت، یک سوراخ به عمق مورد نظر که قرار است خالی شود، در میانه ظرف ایجاد کنید. برای این کار بهتر است از اسکنه سرگرد ریز استفاده شود. پیش‌پا را یک سانتی‌متر پایین‌تر از مرکز و در جلوی کار قرار دهید و با فشردن تیغه به مرکز قطعه کار و به طور عمود سوراخ را ایجاد کنید.

۲. از محدوده سوراخ میانی شروع کنید و برش‌های متناوب جارویی از مرکز به خارج انجام دهید. باید در این مرحله حتما به ضخامت نهایی دیواره برسید، چون ممکن است در مراحل بعدی دیواره بسیار شکننده باشد.

٣. زمانی که نوک ابزار مقداری جلوتر رفت، هسته مرکزی باقیمانده را بتراشید، تا فضایی برای عملکرد ابزار به وجود آید.

۴. به طور مکرر تراشه‌های چوب را خارج کنید، چون اگر زیاد شوند، باعث گیر کردن ابزار و پیامدهای ناخواسته‌ای خواهند شد.

۵. در هر مرحله قبل از رفتن به مرحله بعدی کار دیواره را تمام کنید.

۶. دیواره را باید به طور مستمر با پرگار اندازه گرفت تا ضخامت یکدست حاصل شود.

۷. به همین حالت، خالی کردن را ادامه دهید. وقتی که دیواره به حدود ضخامت مطلوب رسید، کناره نوک ابزار را از داخل به سمت دیواره فشار دهید و با کنترل آن بر طبق انحنای سطح خارجی برش جارویی را انجام دهید تا به ضخامت دلخواه دیواره برسید.

۸. وقتی به انتهای عمق قطعه کار رسیدید، آثار دندانه دندانه باقیمانده بر دیواره داخلی را با حرکت لبه ابزار از داخل به خارج برطرف کنید و آن را پرداخت کنید.

• سنباده کاری: برای استفاده از سنباده باید به شماره‌های آن توجه کرد و از شماره‌های کمتر که زبرتر هستند شروع کرد و کم کم با برطرف کردن ناهمواری‌های درشت، از سنباده‌های نرم‌تر استفاده کرد. در موقع کار با سنباده بهتر است که از دستکش استفاده شود، اما مهم‌ترین مطلب آن است که قبل از مراحل سنباده کاری و پرداخت کاری حتما پیش‌پا را از روی دستگاه بردارید.

در بسیاری موارد می‌توان مقداری از تراشه‌های چوب را زیر قطعه کار گرفت و با فشردن آن به کار دستگاه را روشن کرد که این عمل تقريبا، همانند کشیدن سنباده نرم است. البته ناگفته نماند که برخی خراط‌ها با لبه برش بعضی ابزارها می‌توانند سطحی به مراتب نرم‌تر از سنباده بیافرینند.

• پرداخت کاری: بسیاری از خراط‌ها برای پرداخت نهایی لاک الکل را توصیه می‌کنند که هم سنتی، و هم مطمئن و ارزان است. برای این کار مقداری لاک الکل روی پارچه‌ای پنبه‌ای بریزید و در حالی که دستگاه با سرعت متوسط قطعه کار را می‌چرخاند، پارچه را زیر آن بگیرید. این کار را می‌توان چندین بار انجام داد. برای پرداخت کامل‌تر، بهتر است چند قطره روغن بزرک روی یک پارچه پنبه‌ای ریخت و روی کار گرفت. در مراحل پرداخت نیز باید پیش‌پا را از دستگاه جدا و کنار گذاشت. البته این مراحل را باید آن قدر انجام داد تا در این کار نیز مهارت کامل را به دست آورد.