تشخیص مرغوبیت گلیم

در کارشناسی گلیم یا راه‌های تشخیص مرغوبیت گلیم، نکات ذیل باید مورد توجه قرار گیرد:

۱- از آن جا که در یک گلیم خوب، مهمترین مسأله ثبات رنگ آن است، لذا در هنگام خرید گلیم، اطمینان از ثابت بودن رنگ خامه‌های مصرفی ضرورت دارد. لازم به توضیح است گلیم‌هایی که خامه‌ی آن به طرز صحیح رنگرزی نشده و دوباره شسته نشده باشد به آسانی رنگ خود را از دست می دهد. برای حصول اطمینان از این که خامه‌های گلیم به طور صحیح رنگرزی شده و دارای ثبات لازم است، کافی است پارچه‌ی سفید نمناکی را محکم روی قسمت‌های رنگی آن بکشیم چنانچه رنگ را منتقل نکند، این امر مؤید دقت در رنگرزی خامه و ثبات رنگ آن است.

۲- هر گلیمی که دارای پودهای بیشتر و متراکم تری باشد، طبعاً مرغوبیت بیشتری دارد. برای احراز میزان تراکم و فشردگی پودها کافی است هنگام انتخاب گلیم با دو دست قسمتی از آن به طرفین کشیده شود. در چنین آزمایشی، گلیم‌های پر پود و دارای بافت متراکم در برابر کشش استقامت نشان خواهد داد. در حالی که گلیم‌های کم پود و دارای بافت غیر متراکم به آسانی باز می شود و به اصطلاح معروف، «کِش» می آید. از آن جا که به طور معمول در بافت گلیم از نخ پنبه ای سفید رنگ به عنوان تار استفاده می شود هنگامی که پودها را فشرده به هم نبافند این تارها به صورت دانه‌های سفیدی در متن گلیم نمودار می شود و این سفیدی ‌ها نشان دهنده‌ی آن است که گلیم به خوبی بافته نشده و دارای بافت متراکمی نیست.

۳- سبکی وزن گلیم - البته نسبت به مساحت و ابعاد آن - یکی دیگر از ویژگی‌های گلیم است. به این معنا که هر چه وزن گلیم سبکتر باشد. - مرغوبیت بیشتری دارد و همین امر نشان می دهد که برای بافت آن از تار و پود ظریف تری استفاده شده است.

۴- برخلاف قالی که هماهنگی نگاره و رنگ و تقارن نقوش با هم، بر ارزش هنری آن می افزاید، در گلیم معیار تعیین ارزش‌های هنری و مادی محصول، هماهنگی نگاره و رنگ نیست. چرا که قالی براساس نقشه بافته می شود و حال آن که نقوش گلیم در بیشتر مناطق تولید، منبعث از خلاقیت ذهنی بافندگان و متأثر از حالات روحی و خلقیات فردی آنهاست و هرچند در سالهای اخیر بافت براساس نقشه نیز در برخی از مناطق کشورمان تا حدودی رواج یافته، معهذا هنوز این امر جنبه‌ی عام و همه گیر پیدا نکرده و به همین جهت در بررسی و کارشناسی انواع گلیم‌هایی که در مناطق مختلف کشور تولید می شود، فراوان دیده می شود که بافندگان، گاه یک نگاره را در چند جای گلیم با چند رنگ مختلف بافته اند یا از نظر ابعاد بین نقوش همسان، تفاوتهای محسوسی وجود دارد، این موضوع که یکی از ویژگی‌های درخور توجه و به واقع اصیل صنایع دستی روستایی و عشایری ایران است، نه تنها باعث کاهش ارزش مادی فرآورده ‌ها نمی شود، بلکه ارزش هنری و بهای مادی آنها را نیز افزایش می دهد.

۵- در گلیم‌های نقش دار، وجود شیارهای عمودی یا سوراخ در حد فاصل رنگ ‌ها یکی از عواملی است که از مرغوبیت گلیم می کاهد و گلیم خوب گلیمی است که در محل تغییر رنگ‌های آن، خامه ‌ها کاملاً در هم زنجیر شده و هیچ گونه شیار یا سوراخی در حد فاصل رنگ‌های آن وجود نداشته باشد.

۶- یک گلیم خوب نباید «سره» (اگر قسمت بالایی گلیم را روی قسمت پایین آن بیندازیم (از قسمت طولی روی هم تا کنیم به صورتی که قسمت‌های عرضی روی هم بیفتد) و میزان کنیم. بایستی گوشه‌ی گلیم کاملاً روی هم منطبق و مساوی باشد، در غیر این صورت گلیم «سره» دارد.)داشته باشد و در صورت داشتن سره، مقدار آن بسیار کم و در واقع قابل اغماض باشد. همچنین در یک گلیم مرغوب باید سایر اشکالات دیگر که حتی تشخیص و شناخت آن برای خریداران کاملاً عادی نیز میسر و مقدور است و معمولاً در اثر بی توجهی در حین بافت و عدم رعایت نکات فنی حاصل می شود دیده نشود .