تاریخچۀ استفاده از پوست و تبدیل آن به چرم

طبق شواهد بدست آمده در ازمنه ، از اواخر عصر یخبندان روش‌های ساده‌ای برای ازدیاد نرمی و جلوگیری از فاسد شدن پوست متداول بوده است .

روش‌هایی چون دود دادن یا چرب کردن پوست با روغن.

البته با توجه به مرطوب بودن این مناطق و کم دوام بودن پوست در مقابل رطوبت نمونه‌های کمی از این پوست‌ها بدست آمده.

هر چند در مقبره‌های خشک و ضد عفونی شده ، نمونه‌های بسیاری از پوست‌های متعلق به دوران ماقبل تاریخ کشف شده است اما این پوست‌هایی که در مناطق خشک بدست آمده همگی به علت خشکیدن ( خشک شدن ) تُرد و شکننده شده‌اند و به همین دلیل نمی‌توان پی برد که این پوست‌ها بصورت خام بکار می‌رفته یا دباغی شده بوده‌اند.

مصریان از اقوامی بودند که از پوست استفاده‌های بسیاری می‌بردند.

در مقابر مصریان پوست‌های مرصع شده‌ای یافت شده که با ورقه‌های طلا تزیین یافته‌اند.

طومارهای پوستی بسیاری کشف شده که پس از تراشیدن و پاک کردن گوشت هایشان، بر روی سطح نرم و خوشرنگ آنها با مرکب نوشته شده است.

به گفته باستان شناسان قدمت استفاده از پوست حیوانات به شکل چرم در ایران باستان به ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد.

در گذشته این حرفه در ایران از مشاغل مهم بشمار می‌رفته است ، به‌گونه‌ای که در بسیاری از شهرها محله‌ای به نام محله دباغی وجود داشته که بیشتر کارگاه‌های دباغی در آن محله بوده‌اند (هرچند امروزه با توجه به ورود تکنولوژی و دستگاه‌های مدرن، دیگر کارگاهی به شیوه گذشته در این محلات فعال نمی‌باشد ) اما هنوز نام و خاطره این محلات با همان ارزش و اهمیت خود بجا مانده است.

شاید درفش کاویانی (پیش بند کاوه آهنگر) که فردوسی شاعر بزرگ حماسه سرای ایرانی از آن به عنوان پرچم قیام کاوه آهنگر علیه ظلم و ستم ضحکاک در ایران باستان یاد می‌کند خود گواهی بر پیشینه و کاربرد چرم در ایران باشد.

چرمی که از پوست پلنگ تهیه شده و مزین به دیباهای زرد و سرخ و بنفش بوده و علامت + چلیپا (صلیب ایرانی) که نماد خورشید در فرهنگ ایرانی و آیین مهری است بر روی آن نقش بسته بوده است .

چو آن پوست بر نیزه بر دید کی به نیکی یکی اختر افکند پی
فر و هشت از و سرخ و زرد و بنفش همی خواندش کاویانی درفش

البته با توجه به سابقه و دانش بسیار طولانی از پوست در بیشتر مناطق دنیا، عمل یا فرایند پوست پیرایی و تولید چرم رشدی یکسان نداشته است . شاید علت این تفاوت در دانش و علم بین مردم کشورها و مناطق مختلف را بتوان چنین بیان کرد.

اشتغال خانوادگی صنعتگران به یک حرفه کسب رموز توسط صنعتگران به صورت تجربی ( با آزمون و خطا) طی سال‌ها سختی و مشقت .

انتقال تجربیات و رموز کار فقط از پدر به پسر یا از استاد به شاگرد مورد اعتماد.

مخفی (سری) نگه داشتن رموز کار در بین صنعتگران.

عدم انتقال رموز به دیگران و لذا عدم آگاهی همه صنعتگران از رموز کار و ... .

استفاده از چرم از همان زمان‌هایی که انسان‌های اولیه حیوانات را شکار می‌کردند و از پوستشان برای خود تن پوش و زیر انداز و ... می‌ساختند شروع شد.

شاید پوست را بتوان جزو اولین ماده‌هایی دانست که انسان‌های غارنشین از آن برای در امان ماندن از سرما استفاده کردند و برای خود تن پوش ساختند و یا برای ایجاد سرپناهی در ساخت خانه از آن استفاده کردند و حتی برای در امان ماندن از حیوانات درنده و دیگر دشمنان خود از آن سپر ساختند . چرا که انسان‌های اولیه از پوست بعنوان پوششی (استتاری ) هنگام شکار و تن پوشی برای در امان ماندن از سرما استفاده می‌کردند .

آنها در هنگام شکار برای اینکه از چشم حیوانات درنده مخفی باشند خود را در پشت پوست مخفی می‌کردند و به ناگه به آنها حمله ور می‌شدند . البته نباید فراموش کرد که انسان‌ها قبل از آنکه بتوانند با استفاده از برگ‌ها و الیاف گیاهی پارچه ببافند ، پوست نقش اساسی در پوشش آنها ایفا می‌کرده است . بعدها به مرور زمان و افزایش دانش ، انسان‌ها از این ماده در ساخت زره، سرپناه ، پاپوش ، مُشک ( جهت نگهداری آب ، دوغ و روغن ) و دیگر ابزار و وسایل مورد نیاز زندگیشان استفاده کردند.

آنها دریافتند که با تجهیز کردن مرکب چهارپایان (خصوصا اسب ) با ساز و برگ چرمی بهتر می‌توانند در سوارکاری ، از اسب استفاده کنند . لذا ابزار سوارکاری همچون زین و افسار و ... را با چرم ساختند. و یا زمانی که هنر را با استفاده از آن جاودان کردند و چرم را وسیله‌ای برای نوشتن، ترسیم نقوش و ساخت آلاتموسیقی نمودند. اکنون پس از قرنها هنوز از این ماده مفید در تهیه وسایل مورد نیاز زندگی ، وسایل تزیینی و هنری استفاده‌های بسیاری می‌شود .

همین عوامل باعث شده تا امروزه چرم یکی از صنایع مهم محسوب شده و برای هر کشوری از ارزش اقتصادی زیادی برخوردار باشد . از خواص چرم می‌توان به عایق بودن در برابر گرما و برق، مقاوم بودن در برابر هوا و آب ، قدرت عبور دادن بخار آب از خود و انعطاف پذیری بالای آن اشاره کرد. البته پس از جنگ جهانی دوم و تولید مواد PVC همچون نایلون، پلی استر، پلی اورتان و پلیمرها، اینگونه تولیدات جایگزین چرم طبیعی جهت تولید کیف و کفش و لباس و مبلمان و ... گردیدند.

هر چند ورود این تولیدات صنعتی نه تنها سبب کم شدن ارزش‌های چرم طبیعی نگردید بلکه با توجه به ویژگی هایش به ارزش آن نیز افزوده گشت.