بافت زدن روی گِل در هنر سفالگری

بشر اولیه ابتدا بافت را با فشردن گل به درون زنبیل تجربه کرد و بدین ترتیب طرح بافته شده‌ای را بر قسمت بیرونی ظروف سفالی خود ایجاد کرد. بعدها، او گل را با هر ابزار یا اسباب در دسترسش منقوش کرد.

روش غلتاندن الگویی روی گل به قدمت خود سفالگری است. نمونه‌هایی کم‌نظیر در نوشته‌های میخی بابلیان، آشوریان و پارسیان یافت شده است. سفالگران اولیه چینی، اروپایی و سرخ‌پوستان کلمبیایی پیشین آمریکای جنوبی این روش را برای تزیین ظروف سفالی خود به کار می‌بردند. سفالینه‌های منقوش به‌جامانده از این هنرمندان باستانی ما را قادر ساخته که در مورد تاریخ آنها بیشتر بدانیم و دانش گسترده‌ای از فرهنگ باستانی بشر به دست آوریم. ارزش مطالعه هنرها و روش‌های تمدن‌های گذشته برای سفالگر خلاق امروزی در تقلید کردن از آنها نیست بلکه در الهامی است که او برای کاربردهای تازه طرح‌های باستانی پیدا می‌کند.

به نظر می‌رسد بافت برای غنی و یکدست‌سازی برخی از سفالینه‌ها ضروری است. بافت می‌تواند ظریف و ملایم یا خشن و عمیق باشد. می‌تواند پراکنده و انتزاعی، موزون یا نامتقارن باشد؛ می‌تواند طرحی تکراری یا یک نقش تنها باشد. هر روشی که به کار برده شود، طرح ایجاد شده باید به طبیعت گل نزدیک باشد و به شکل کار بیفزاید.

وقتی طرح‌هایی را برای بافت‌های جدید می‌پرورانید، بگذارید که طبیعت خود گل راهنماییتان کند. هر تلاشی برای تقلید از چوب، مرمر یا دیگر سطوح بیگانه با طبیعت اصلی گل عاریتی به نظر خواهد آمد.

برای شروع کندوکاو در احتمالات بی‌پایان بافت باید با سطح گلی شروع کنید که نه خیلی خیس و نه خیلی خشک باشد. کمی تجربه به شما خواهد آموخت که دقیقا چه موقع برای هدف شما مناسب است.

می‌توانید کار را با پهن کردن یک حوله دستی یا تکه‌ای از رومیزی پارچه‌ای کهنه روی میز آغاز کنید. سپس، تکه‌ای گل روی پارچه قرار دهید و با ضربه زدن آن را به شکل کلوچه ضخیم بزرگی درآورید. با کمک وردنه ضخامت آن را به حدود یک سانتی‌متر برسانید.

انگشتان شما بهترین ابزارند، بنابراین ابتدا آنها را به کار بگیرید. با نوک انگشتان خود نقش‌های منظمی به وجود آورید. سپس سعی کنید در همان حال که نوک انگشتان خود را به درون گل فشار می‌دهید، روی آن بکشید. همچنین سعی کنید اندکی گل را با انگشتانتان رو به داخل فشار دهید و کمی آن را بپیچانید. این نقش‌ها را به طور منظم تکرار کنید. طرح‌های بسیار دیگری را می‌توان با انگشتان به وجود آورد.

می‌توانید با فشار دادن اشیا به درون گل الگویی تکراری ایجاد کنید. درون یک کیف زنانه را بگردید. لوله رژ لب، مداد چشم، انگشتانه، پودردان انواعی از طرح‌ها را ایجاد خواهند کرد، همین‌طور شانه‌ای که روی گل کشیده شود، اثر جالبی روی آن خواهد گذاشت. حتی با ناخن می‌توانید تعدادی از بافت‌های مناسب بیافرینید.

حال جیب‌های یک مرد را بگردید. در آنها می‌توانید چاقو، کلید، سکه، مداد یا خودکار و اشیای بی‌شمار دیگری بیابید که برای بافت زدن مناسب‌اند. کشوهای آشپزخانه و همین‌طور جعبه اسباب‌بازی کودکان حاوی ابزارهای فراوانی برای بافت‌زنی‌اند. سری به مغازه ابزار فروشی یا اغذیه فروشی بزنید. فهرست اشیای قابل استفاده در این مکان‌ها پایان‌ناپذیر است.

اشیا را به درون گل فشار دهید یا آنها را روی سطح گل بکشید تا الگویی غیر معمول به دست آورید. برای طرحی کلی، گل را روی یک تکه پارچه درشت بافت مثل کرباس، کنف یا گونی وردنه کنید.

فهرست خلاصه‌ای از ابزارهایی که می‌توانید برای بافت زدن گل استفاده کنید، بدین شرح است:

کارد میوه خوری گوشتکوب دندانه‌دار
هسته گیر سیب چرخ‌های ماشین‌های اسباب‌بازی
قالب‌های کیک پوسته خشکبار
چنگال صدف‌های دریایی
وردنه تکه‌های شکسته سیمان
تکه ای چرم پیچیده شده دسته قیچی
دسته قاشق شاخه‌های کوچک درختان
نوک پیچ‌های پلاستیکی انواع خردکن‌ها
بلوک‌های سازهٔ کودکان غلاف دانه‌ها
شانه غلات (cereals) خشک صبحانه که در پارچه غلتانده شده

روش‌های سفالگری بسیاری وجود دارند که مناسب استفاده از گلی‌اند که قبلا بافت زده شده، در حالی که دیگر روش‌ها مستلزم آن است که ابتدا سفالینه ساخته و سپس بافت به صورت تزیین نهایی به آن افزوده شود. هر دو روش جایگاه خاص خود را در آفرینش اشکال سفالی دارند.

بهتر است که بافت زدن را ابتدا با پهن کردن ورقه‌های بسیاری از گل در اندازه‌های یکسان تجربه کنید. می‌توانید ضخامت ورقه‌ها را با اندازه‌گیری لبه‌ها با یک تکه چوب تنظیم کنید. تمام اعضای خانواده می‌توانند جذب چنین طرحی شوند و از آن لذت ببرند، یا گروهی از دوستان می‌توانند با تمرین ساخت صفحات بافت‌دار سرگرم شوند که می‌توان آنها را پس از تکمیل به صورت کاشی یا لوحه‌های جذابی شکل داد یا برای ساخت رویهٔ میزِ زیبایی ترکیب کرد. با استفاده از تعداد کافی از کاشی می‌توانید به جذابیت کف حیاط یا راه ورودی بیفزایید. همچنین می‌توانید از کاشی‌ها برای خلق لوحه‌های دیواری حیاط یا باغ استفاده کنید.

برای ساختن کاشی‌های بافت‌دار، با بریدن الگوی مقوایی ساده‌ای، قبلا شکل و اندازه‌ای را که می‌خواهید تعیین کنید. الگوها در اندازه‌های مختلف به کار خواهند آمد. مثلا، می‌توان آنها را در اندازه‌های ۵×۵، ۱۰×۵، ۱۵×۱۰ سانتی‌متری و اندازه‌های دیگر برید. الگوهای مقوایی را روی گل بافت‌دار بگذارید و خطی دور آنها بکشید، سپس صفحات گلی بافت‌دار را ببرید.

اکنون طرحی دیگر برای کل خانواده: با گل‌های سفید، نخودی، قرمز و ترکیبی از این رنگ‌ها مهره‌های گلی رنگی به هر اندازه‌ای بسازید. سپس آنها را به شکل‌های دایره و بیضی پهن کنید. بعضی یا تمام آنها را بافت بزنید. این اشکال را بعد از پخت می‌توان به صورت روش موزاییک به زیبایی برای روی میز، لوحه‌های دیواری یا کف به کار برد.

برای شکل‌های پیچیده‌تر کاشی، تصویر ساده اجسام را ببرید و به آنها بافت اضافه کنید. می‌توانید انواعی از اشکال ماهی را ببرید و سپس بافت‌هایی شبیه پولک و باله به آنها اضافه کنید.

اشکال ماهی را می‌توان روی تخته‌ای که با کتان ضخیم پوشانده شده، چسباند تا لوح دیواری شگفت‌انگیزی ایجاد شود. همچنین می‌توان این اشکال را با کتیبه‌های کوچکی ترکیب کرد تا موزاییک چشم‌نوازی ایجاد شود، یا می‌توان آنها را با چسب اپوکسی (epoxy Cement) به دیوار حیاط یا باغ چسباند.

گنجینه‌ای از اشیای قابل استفاده در پیرامون ما هست که فقط شماری از آنها را در اینجا برشمردیم. با کشف ابزار تازه بافت‌‌زنی و امتحان راه‌های متفاوت کاربرد خلاق آنها از کار خود لذت ببرید.