انواع قلمدان های پاپیه ماشه

آثاری همچون جلدهای روغنی، قلمدان، صندوقچهٔ جواهرات، قاب آیینه، رحل قرآن و غیره که با مقوا و کاغذ ساخته و پرداخته می شود، اشیاء لاکی (روغنی) یا پاپیه ماشه است که در ادامه، به تفصیل به شیوه های ساخت و انواع اشیاء آن خواهیم پرداخت.

قلمدان

در روزگاران گذشته، از قلمدان برای نگهداری قلم های نی تراشیده شده استفاده می کردند تا مانع شکستن آنها شوند. داخل قلمدان، دواتی فلزی از جنس برنج یا نقره یا طلا، چند قلم، چاقوی قلم تراش، قاشق کوچک آب دوات، قطزن و قیچی باریک نیز قرار می دادند.پیش از دوران صفوی، ایرانیان از قلمدان های برنجی و فولادی با تزیینات دلنشینی استفاده می کردند که طی قرن های متمادی ازلحاظ طلاکاری و نقره کوبی به کمال رسیده بود.قلمدان های لاکی در مقایسه با قلمدان های فلزی و هنرهای زیبایی که برروی آنها به کار رفته بود، به علت سبک بودن، نزد هنر دوستان و طالبان علم و ادب، اعتبار و رونق تازه ای یافت.

از اوایل قرن هجدهم تا اواسط قرن بیستم میلادی، هنر قلمدان سازی روغنی یا لاکی با نقوش الوان به دست صورت گران زند و قاجار رو به پیشرفت نهاد. نگارگران ایرانی، آثار هنری خود (تذهیب، تشعیر، نگارگری، خطاطی و ترصیع) را که میراثی از فرهنگ ایرانی است، بر روی قلمدان ها برجای گذاشته اند. قلمدان از سه قرن پیش که وسایل تحریر به صورت امروزی وجود نداشت، بهترین وسیلهٔ فراگیری خواندن و نوشتن و مهمترین عامل تشویق مردم به آموختن خوشنویسی بود. در سه قرن اخیر، هنرمندان سعی داشتند قلمدان ها را زیباتر و نفیس تر بسازند و به صاحبان ذوق و هنر و طالبان علم و ادب عرضه کنند.

انواع قلمدان ازلحاظ جنس و روش های اجرا

قلمدان ها از نظر جنس و شیوه های اجرا شده بر روی آنها، انواع گوناگونی داشت و بر روی آنها، روش های مختلفی چون لایه چینی، حل کاری، موج سازی، خط نشان، تمبر نشان، زرکی، باسمهای، ابری، ابری موجدار، موجی شطرنجی، مرصعی، ترصیعی، مرغشی، افشان، سوختی، با پوشش چاپی و عکس برگردان، معرق نقره کوب و معرق نقش دار اجرا میشد، ناصر خلیلی، قلمدان های لاکی را از لحاظ روش ساخت به دو نوع قلمدان درپوش دار و قلمدان کشویی تقسیم می کند.

انواع قلمدان از لحاظ شیوهٔ ساخت

قلمدان ها از نظر شیوۀ ساخت به دو دسته تقسیم می‌شوند:

قلمدان درپوش دار

قلمدان در پوش دار دارای سطوحی با لبه های صاف و درپوشی کمی خمیده و گنبدی شکل است و انواع فرعی متعددی از این نوع مشتق شده که گاهی درپوش صافی دارند و زائده ای خوش طرح و برشی بر لبهٔ درپوش قرار گرفته که لبهٔ جعبه را می پوشاند و گاهی چفت دارد. درپوش بعضی از قلمدان ها، در قسمت پشتی با لولایی به جعبه متصل شده و کناره های آن، رشته ای زنجیر و چفتی برای بستن در روی آن دارد.

قلمدان کشویی

قلمدان های کشویی که رواج بیشتری دارد، از غلافی به نام طبله و محفظه ای کشویی که درون غلاف فرورفته تشکیل می شود. مزیت این نوع قلمدان ها آن است که در آن، بدون نیاز به آلات و اتصالات فلزی بسته می ماند.