ابزار بافت قالی

از گذشته تاکنون ابزار، وسایلی هستند که به کمک آنها قالی بافته می‌شود، این ابزارهای بافت به دو گروه ابزار بافت فارسی و ابزار بافت ترکی تقسیم می‌شوند.

در این مطلب هر کدام از این ابزارها را معرفی و تشریح می‌کنیم.

ابزار فارسی بافت

در ادامه مطلب به سه مورد از ابزار های فارسی بافت اشاره می‌کنیم:

1- چاقو (کارتک)

وسیله‌ای است دارای لبه تیز که از دو قسمت تیغه و دسته تشکیل شده است و برای بریدن سر اضافی ریشه‌ها استفاده می‌شود و دارای ‌‌‌‌‌اندازه‌های متفاوت است ولی معمولأ طول آن حدود ۲۰cm است. چاقو در بعضی مناطق حالت مستقیم و راست دارد و در بعضی مناطق حالت کمانی دارد و تیغهٔ پهنی دارد که علاوه بر بریدن پرزها برای کوبیدن و جلو کشیدن ریشه‌ها از آن استفاده می‌شود که به نوع اخیر پاکی می‌گویند.

2 - قیچی فارسی بافت

همان قیچی خیاطی است که تیغه‌‌ای به قطر ارتفاع پرزها در یکی از لبه‌های آن لحیم می‌شود و در مناطق مرکزی از آن استفاده می‌شود. البته در مناطقی چون اصفهان از قیچی اصفهانی استفاده می‌شود که عبارت است از نوعی قیچی که مانند قیچی ‌‌‌ترکی بافت سطح است و تیغه‌ها با دسته آن در یک سطح نیستند و لبه‌های آن با ضخامت اضافی ساخته می‌شود که ضخامت آن با توجه به رجشمار و ظرافت فرش متفاوت است و ‌این ضخامت بین ۳ تا 12 mm می‌باشد.

3- دفتین (شانه - کرکیت)

ابزاری است که برای کوبیدن پود و ریشه‌های زده شده از آنها استفاده می‌شود که‌ دارای بدنه‌‌ای چوبی و سنگین و دسته‌‌ای برآمده می‌باشد و دندانه‌های فلزی دارد و حدود Kg ۲ وزن دارد و زدن آن نیاز به مهارتی ویژ‌‌‌‌‌‌ه ‌دارد چون هرگونه بی‌دقتی در استفاده از دفتين باعث پارگی و آسیب به تارها می‌شود.

ابزار ترکی بافت

در ادامه به 5 مورد از این ابزارها اشاره می‌کنیم:

1 - قلّاب

این وسیله از دسته و تیغه و قلاب تشکیل شده است که از قلاب برای گرفتن تارها و از تیغه برای بریدن پرزها استفاده می‌شود. از نکات مهم‌، این است که قلاب را باید موازی چلّه‌ها نگاه داشت تا تیغه آن با چلّه‌ها تماس نداشته باشد و آنها را پاره نکند.

2- سيخ

وسیله‌ای فلزی است که برای کشیدن پودها استفاده می‌شود و حالت فنری دارد طول آن از 40 تا ۸۰ سانتی‌متر متفاوت است. پهنای سیخ معمولأ ۲ سانتی‌متر می‌باشد، نوک آن دارای قلاب می‌باشد که از قلاب آن برای گرفتن پودها استفاده می‌شود.

3-دفه (دف)

ابزاری است فلزی که برای کوبیدن و محکم کردن پود و گره‌ها استفاده می‌شود. دفه از دندانه‌های فلزی تشکیل شده که در انتها به هم متصل شده و دسته را تشکیل می‌دهند و حدود ۰/۵ کیلوگرم وزن دارد.

۴ - قیچی (مقراض)

وسیله‌ای است فلزی که از دو قسمت دسته‌ها و تیغه‌ها تشکیل شده است که دسته‌ها و تیغه‌ها در یک سطح قرار ندارند و تیغه‌ها در سطح پایین‌‌‌تری قرار دارند و از آن برای چیدن اضافی سر ریشه‌ها استفاده می‌شود و استفاده از آن نیاز به مهارت فراوان دارد چون هرگونه بی‌دقتی در استفاده از آن باعث بره بره شدن و یا ذرّتی شدن فرش می‌شود.

۵ - قشو (شانه – اره)

وسیله‌ای است ارّه مانند که برای سرکشی پرزها در مناطق ‌‌‌ترک بافت استفاده می‌شود و همان‌گونه که در شکل مشاهده می‌شود به اشکال گوناگون وجود دارد.