ابزارهای کنده کاری، کوبنده و کمکی ساخت صنایع چوبی

ابزارهای کنده کاری

برای خالی کردن فواصل دم چلچله و سوراخ جای زبانه و همچنین برای جا سازی کردن یراق ‌ها از ابزارهایی به نام مغار و اسکنه استفاده می شود. کلیه‌ی مغارها و اسکنه ‌ها از قطعه ای فلز خشکه که دارای پَخ و لبه‌ی برنده و گاه گرفتگی و انتهای کشیده است، تشکیل شده اند. گرفتگی به منظور جلوگیری از فرو رفتن بیش از اندازه‌ی مغار یا اسکنه در دسته است و انتهای کشیده برای داخل کردن آن در دسته‌ی چوبی است. معمولاً تیغه‌ی مغار دارای پهنای ۲ تا ۵۰ میلیمتر است و برای هر میزکار حدود شش عدد مغار به عرض6، 8، 12، 16،20، 24 میلیمتر مورد نیاز است. برای اینکه موقع در آوردن شکاف دم چلچله یا اتصالهای فرنگ، گوشه‌ی کار تمیز درآید، طرفین مغارهای نجاری را پَخ می زنند. بر اثر این پَخ مغار سبک تر و خوش دست تر می شود.

اندازه‌ی معمولی مغار6، 8، 10، 12، 16 ، 20 ، 22، 24 ، 30 ، 32 ، 35 و 40 میلیمتر است،چون اسکنه هنگام کندن برای خارج نمودن قطعات جدا شده مانند اهرم به کار می رود. لذا باید نیروی مقاومت زیادتری نسبت به مغار داشته باشد، به همین جهت لبه‌ی برنده‌ی اسکنه و پَخ آن به سمت باریک قرار گرفته است. یعنی قطر تیغه چند برابر مغار است. اسکنه معمولاً به پهنای 4، 5، 6 ، 8، 10، 12، 13، 16 میلیمتر ساخته میشود.

مغار نیم گرد: برای جدا کردن قطعات قوس دار و در آوردن قسمتهای گرد از مغار نیم گرد استفاده می کنند که دارای پهنای ۴ تا ۴۰ میلیمتر است. دسته‌ی مغار و اسکنه از چوب محکم و به شکل‌های مختلف ساخته می شود. شکل دسته‌ی مغار و اسکنه باید طوری باشد که در دست راحت بوده و کار کردن با آن آسان باشد. موقع جاسازی مغار و اسکنه به دسته، باید دقت کامل به عمل آید که محور دسته کاملاً با محور تیغه منطبق باشد. یعنی تیغه کاملاً راست و در وسط دسته قرار گیرد. همچنین از آنجا که بر اثر ضربه‌ی چکش به انتهای دسته ممکن است چوب از هم متلاشی شود، برای جلوگیری از این کار، حلقه ای فلزی به ابتدا و انتهای دسته سوار می کنند.

ابزارهای کوبنده

مغار و اسکنه همیشه بر اثر ضربه بر دسته‌ی چوبی خود، عمل کنده کاری را انجام می دهند. برای این کار از چکش چوبی گرد یا چهارگوش استفاده می شود. چکش چوبی گرد که قطر دایره ای سر آن از 10 تا ۱۸ سانتیمتر است، عبارت از یک قطعه چوب خراطی شده است. لیکن چکش چوبی چهارگوش از دو قطعه تشکیل شده است. یک قطعه چوب قطور که وسط آن را سوراخ کرده اند و دسته‌ی جداگانه ای که از وسط سوراخ عبور کرده و از طرف خارج به وسیله‌ی گوه در سوراخ محکم شده است. چکش چوبی را معمولاً از چوب جنگلی سفید (مرس) درست می کنند ولی برای کوبیدن میخ و وارد کردن ضربه روی آهن (به استثنای آهن دستگاه) چکش فلزی به کار می برند. چکش فلزی درودگری از یک قطعه خشک چهارگوش تشکیل شده که یک سر آن قدری باریک است و در وسط دارای سوراخ بیضی شکلی برای دسته است و دسته ای چوبی دارد که در سوراخ به وسیله‌ی گوه‌ی چوبی یا فلزی محکم می شود.

ابزارهای کمکی

در جریان عملیات درودگری، انجام پاره ای از کارها محتاج نیروی زیاد است، به همین جهت از ابزاری کمکی که همانند اهرم عمل کرده و انجام کار با نیروی کم را مقدور می سازد، استفاده میشود. این گونه ابزارها عبارتند از:

۱.گاز انبر: برای کشیدن و چیدن میخ به کار می رود. گاز انبر از دو قطعه‌ی فلزی که با یک محور به هم متصل اند و مقابل هم تأثیر می کنند، تشکیل شده است. دو سرکوتاه آن که شکل قلم دارد و کاملاً روی هم منطبق می شود، دهانه‌ی گاز انبر است و طول بازوهای آن بین ۱۲ تا ۳۲ سانتیمتر است. چیدن میخ به وسیله‌ی گاز انبر باید فقط در مواردی که فشار دست برای انجام این کار کافی نباشد، انجام شود و هرگز نباید برای این منظور چکش مورد استفاده قرار گیرد. زیرا باعث خراب شدن دهانه‌ی گاز انبر و لقی محور گردش آن می شود. برای انجام بعضی کارها انبر دست (دم پهن)‌هایی به طول80 تا ۳۰۰ میلیمتر به کار می رود که دارای دسته‌ی صاف یا آج دار است.

۲- آچار پیچ گوشتی: برای سفت یا شل کردن پیچ‌های معمولی چوب به کار می رود. پیچاندن آچار که به دور محور آن صورت می گیرد، به وسیله‌ی دست و دسته‌ی آچار انجام می شود. برای پیچ‌های بزرگ تر، آچار را به وسیله‌ی تنه‌ی مته می گردانند. برای پیچاندن تعداد زیادی پیچ‌های کوچک و بازکردن آنها، از آچار ضامن دار یا آچار اتوماتیک نیز استفاده می شود. برای بستن یا باز کردن پیچ‌های خیلی کوچک آچار مخصوصی که دارای فكهای گیرنده است، به کار می رود. این نوع آچار بسیار کاربردی است خصوصاً لحاظ آنکه برای نگه داشتن پیچ و گرداندن آچار فقط از یک دست استفاده می شود.

۳- آچار مهره: برای سفت کردن مهره ها، آچار مهره به کار می رود آچار مهره بر دو نوع است: یکی آنهایی که سرشان به اندازه معینی ساخته شده و فقط برای پیچاندن مهره‌های همان اندازه به کار می رود و نوع دیگر که دهانه‌ی آن متغیر است و به اندازه‌ی مهره‌های مختلف می توان دهانه را تغییر داد و به آچار فرانسه معروف است. يك نوع آچار مهره هم هست که دهانه‌های متعددی به اندازه‌ی مهره‌های مختلف دارد.

۴- سمبه: برای فروکردن سر میخها در چوب از سمبه استفاده می شود. سمبه به اندازه‌های مختلف وجود دارد یعنی سر سمبه ‌ها برابر اندازه‌ی سر میخها نازک و یا کلفت است.

۵- تنگ فارسی بُر: از سه قطعه چوب تشکیل شده که یک تخته‌ی کف و دو عدد دیگر چوب‌های طرفین آن است (گوه ها). در تخته‌های طرفین دو شکاف یکی به طرف چپ و یکی به طرف راست تحت زاویه‌ی ۴۵ درجه زده شده. قطر این شکاف به قدری است که یک ارّه‌ی دنده ریز در آن حرکت می کند. نحوه‌ی استفاده از این وسیله چنین است که وقتی بخواهند چوبی را به طور فارسی ببرند، آن را در وسط تنگ قرار داده و آن را با دست به چوب پهلوی تنگ محکم فشار می دهند تا حرکت نکند و با دست دیگر ارّه را در شکاف طرف چپ یا طرف راست قرار داده و چوب را می برند. ارّه در شکاف تنگ حرکت کرده و سر چوب را به طور فارسی می برند. برای آنکه شکاف‌های تنگ در اثر تکرار عمل گشاد نشود، غالباً در لبه‌ی شکاف از طرف خارج آن آهن‌هایی پیچ می کنند.

۶- تنگ فارسی رنده: تنگ فارسی رنده عبارت از قطعه چوبی است که روی آن یک فک چوبی ثابت و یک فک چوبی متحرک قرار دارد. فک متحرک به وسیله‌ی یک پیچ فلزی که به سر تنگ نصب شده، حرکت می کند. زاویه‌ی سطح بالای فک ‌ها با سطحی که فک روی آن حرکت می کند، ۴۵ درجه است. این تنگ برای رنده کردن سطوح فارسی که بد بریده شده، یا به دلیل درشت بودن دندانه‌ی ارّه به هم جفت نمیشود، به کار می رود.

طرز استفاده از این وسیله چنین است که چوب را بین دو فک طوری قرار می دهند. که سمت خارج آن کاملاً به سطح کف تنگ بچسبد. در این صورت سطح فارسی موازی سطح روی فکها و قدری بالاتر از سطح روی تنگ قرار می گیرد. بعد از بستن چوب، یا رنده‌ی پرداخت سطح فارسی را آن قدر رنده می کنند که با سطح روی فک ‌ها مطابق شود. در ضمن باید دقت شود چوب تنگ رنده نشود وگرنه سطح آن دقت خود را از دست داده و زاویه‌ی فارسی تغییر می کند.

۷- ابزارهای نگه دارنده: برای آن که درز چوب به هم چفت شود، باید اول پهلوی تخته را کاملاً صاف رنده کرد. برای این کار از رنده‌ی بلند و رنده‌ی دستگاه خصوصاً برای درزهای طویل استفاده می شود. چوب‌های طویل را برای درز کردن بین گیره‌ی جلوی دستگاه بسته، هنگام رنده کردن، یک قطعه چوب راست و گونیایی به کف رنده قرار می دهند که درز، گونیایی رنده شود. این چوب را با دست چپ به کف رنده و پهلوی تخته نگاه داشته و با دست راست رنده را حرکت می دهند. در تخته‌های کوتاه برای درز کردن از تخته‌ی مخصوص درز کردن که بین آهن دستگاه بسته می شود، استفاده می کنند. در این حال تخته و رنده باید به طور افقی قرار گیرند و بر اثر دو راهه ای که روی تخته‌ی درز در آورده اند. رنده به خوبی و یکنواخت هدایت می شود. همچنین برای محکم کردن تخته‌های درز شده سریشم زده، از تنگ استفاده می شود تنگ دارای انواع مختلفی است.

تنگ چوبی از یک پایه یا میله‌ی چوبی و دو بازو که یکی از آنها ثابت و دیگری متحرک است، تشکیل شده است. پشت میله یا پایه به منظور تغییر فاصله‌ی دو بازو دندانه دندانه است و فاصله‌ی بین دو بازو از ۷۵ سانتیمتر تا دو متر قابل تغییر است که ۲۵ به ۲۵ سانتیمتر کم و زیاد می شود. برای محکم شدن تخته ‌ها بین دو بازو، استفاده از دو گوه در طرفین ضروری است. نوع دیگر، تنگی است که بازوی متحرک آن دارای پیچ چوبی بوده و برای تغییر اندازه‌ی پشت میله، دندانه دار است. تنگ یا گیره‌ی فلزی، وسیله‌ی امدادی دیگری است که میله و بازوهای فلزی دارد و به سر پیچ آن پولک نصب شده است. گیره‌ی فلزی به اندازه‌های مختلف وجود دارد و دهانه‌ی آن از ۲5 تا 200 سانتیمتر باز می شود. بازوی متحرک بنا به قاعده‌ی اهرم ‌ها در هر نقطه ای از میله قرار گیرد، محکم می شود. پیچ آن دارای حدیده ای تخت است. یک نوع گیره‌ی آهنی دیگر هم وجود دارد که بازوی متحرکش به وسیله‌ی ساچمه ای که درون شکاف آن است، در هر نقطه ای از میله ثابت می شود. برای چسباندن تخته‌های ماسیو از آپارات تخته چسبانی استفاده می شود. آپارات از یک پایه و تعداد زیادی میله که به هر میله یک فک متحرک نصب شده و دهانه‌ی آن قابلیت تنظیم به اندازه‌های مختلف را دارد، تشکیل شده است. با این آپارات می توان تعداد زیادی تخته را در یک زمان به هم چسباند و چنانچه طول تخته ‌ها زیاد باشد، امکان قرار دادن چند آپارات در پهلوی هم وجود دارد.

آپارات از ۶ میله ای تا ۲۵ میله ای وجود دارد و دهانه‌ی آن از ۳۵ تا ۱۴۰ سانتیمتر است. برای چسباندن انواع دراز تنگ‌های محکم و قوی استفاده می شود که مخصوص درب سازی است و میله‌ی آن از آهن درست نشده است. فک متحرک به وسیله‌ی قرار دادن میخ در سوراخهای زیر آهن میله - به اندازه‌ی معین - در جای خود ثابت می شود و فک فشار به وسیله‌ی پیچی که به سر میله نصب شده است، عقب و جلو می رود. جنس فکها نیز از آهن است و در فکها شکافی تعبیه شده که به راحتی روی میله‌ی آهن حرکت می کند. با نصب دسته ای به انتهای پیچ، می توان فشار زیادتری به چوب وارد کرد. این گیره در زیر دارای دو پایه‌ی کوچک است و یا آنکه روی خرکهای مخصوص قرار دارد. همچنین برای چسباندن چوب از قطر و پهنا، گیره‌های چوبی یا فلزی که از دو بازوی ثابت و میله و پیچ تشکیل شده است، مورد استفاده قرار می گیرد. در گیره‌ی چوبی، بازوها و میله از چوب جنگلی قرمز و پیچ از چوب جنگلی سفید درست شده است. بازوها به وسیله‌ی زبانه‌ی مضاعف و دوبل به میله اتصال یافته و چون ممکن است بر اثر فشار زیادی که بین دو بازو وارد می شود و تأثیر اهرمی دارد، از هم جدا شوند، آن را به وسیله‌ی پیچ و مهره‌ی فلزی نیز محکم می کنند. دهانه‌ی این نوع گیره از ۹ تا ۳۶ سانتیمتر باز می شود. در این گیره یک بازو به میله پرچ شده و بازوی دیگر متحرک است. بدیهی است که انتهای پیچ کلیه‌ی گیره‌های فلزی دارای دسته‌ی چوبی است که بتوان آن را به راحتی پیچاند. دهانه‌ی این نوع گیره ‌ها از ۱۰ تا ۵۰ سانتیمتر باز می شود. نوع دیگر گیره‌ی فلزی نیز وجود دارد که فاقد پیچ بوده و به وسیله‌ی وارد آوردن ضربه به بازوی متحرک، محکم و در اثر زدن چکش به پشت بازو شل می شود. همچنین ممکن است بازوی متحرک را به وسیله‌ی دسته ای اهرم مانند سفت و محکم کرد.