تعاریف مرتبط با صنایع و هنرهای چوبی

برای استفاده از ابزارهای دستی، مانند رنده، ارّه، چکش و نیروی طبیعی عضلات انسانی به کار می رود و تحت تأثیر نیرو کار انجام میشود. از آنجا که در مقابل نیروی بدنی، عواملی مانند هوا و جنس ماده‌ی مصرفی، مقاومت به خرج می دهند همواره لازم است نیروی محرک بر نیروی مقاوم برتری داشته باشد تا نتایج بهتری به دست آید. بنابراین قبل از شناخت ابزار و نحوه‌ی استفاده از آنها لازم است مکانیسم ابزارها که در بردارنده‌ی اطلاعاتی پیرامون اندازه‌ی نیروها و تأثیر آنها بر کارآیی ابزار است، مورد بررسی قرار گیرد. تأثیر نیرو بر اجسام ممکن است به صورت فشار،کشش، خمش، سریدن، پیچش و برش باشد.

اثر فشار: در صورتی که نیروی وارده به جسم بیش از مقاومت جسم در مقابل نیروی فشار باشد، ذرات جسم به هم فشرده شده و در هم فرو می روند، در نتیجه جسم شکم می دهد و ذرات آن از سمت رو ترک می خورد.

اثر کشش: اگر نیروی کشش زیادتر از مقاومت جسم باشد، ذرات آن از هم کشیده و جدا می شوند.

اثر خمش: اگر نیروی وارده به جسمی به ویژه چوب بیش از حد مقاومت جسم باشد، ابتدا خمش ایجاد شده و ذرات جسم از طرف داخل به هم فشرده و از طرف خارج از یکدیگر جدا می شوند و اگر فشار از حد مشخصی بیشتر شود، جسم از محل خمیدگی می شکند.

اثر سُریدن: چنانچه نیرو به شکلی به جسم وارد شود که موجب لغزیدن ذرات آن از روی یکدیگر شود، در این صورت اجزاء جسم در جهت طول از هم جدا شده و روی هم میلغزند.

اثر پیچش: وقتی نیروی وارده به جسمی به شکلی باشد که بخواهد آن را در اطراف خود بگرداند پیچش ایجاد می شود و چنانچه نیروی پیچش بیش از مقاومت جسم باشد اجزاء جسم از پهلو شل شده و از هم جدا می شوند.

فشار اتمسفریک : مقدار نیرویی که از طرف هوا به اجسام وارد میشود، فشار اتمسفریک نام دارد و یک آتمسفر تقریباً برابر با یک کیلوگرم فشار بر یک سانتیمتر مربع است.

اهرم چیست:

چنانچه با وارد آوردن فشار بر انتهای یک میله که در نقطه‌ی گردش A روی یک شیب سخت اتکاء دارد، جسمی حرکت داده شود، بار به وسیله‌ی اهرم حرکت کرده و میله عمل اهرم را انجام داده است. اهرم به دو نوع تقسیم میشود: اهرم با دو بازوی مساوی، اهرم با دو بازوی نامساوی. اجزاء اهرم عبارت است از:

نقطه‌ی اتکا=A    بازوی نیرو = a   بازوی بار = b     نیرو یا فشار =      p بار = Q

در اهرم نسبت بار و نیرو معکوس است و این در صورتی است که طول بازوی نیرو و بار بین نقطه‌ی اتکاء تا مرکز ثقل بار یا موضع فشار منظور شود. در اهرمهای دارای یک بازو، نیرو و بار در یک طرف قرار می گیرند و در اهرمهای دارای دو بازو در طرفين نقطه‌ی اتکاء.

معادله‌ی اهرم عبارت است از:

نیرو × بازوی نیرو = وزن بار × بازوی بار یعنی  p.a = Q.b

یا به زبان دیگر

p:Q = b: a بنابراین: p=Q.b/a   a= Q.b/p    Q=p.a/b   b = p.a/Q

سطح شیبدار: هر سطحی که نسبت به افق دارای زاویه ای جز زاویه قائمه باشد، سطح شیبدار نامیده میشود و نیرویی که بتواند باری را روی سطح شیب دار نگه دارد مساوی است با: وزن بار × ارتفاع شیب (تقسیم بر) طول راه. چنانچه نیرو زیاد باشد بار به طرف بالا کشیده می شود و چنانچه کاهش یابد، به سمت پایین بر می گردد. اجزاء سطح شیبدار عبارت است از: طول سطح = L ارتفاع = H زاویه‌ی شیب = a وزن بار =Q نیرو یا فشار = p معادله‌ی سطح شی بدار عبارت است از: طول سطح × فشار = وزن بار × ارتفاع یعنی p.L= Q.H به زبان دیگر L = Q.H/p بنابراین L = Q.H/P

کارگاه:

هر محلی که عده ای استاد و کارگر در آن به کار اشتغال داشته باشند و با کمک ابزاری که در اختیار دارند، مواد را از صورت اولیه خارج کرده و به اشکالی قابل مصرف درآورند کارگاه نامیده میشود. بنابراین هر کارگاه از سه عنصر اصلی تشکیل شده است که عبارتند از: مواد اولیه‌ی ابزار کار و نیروی کار که همان توان بدنی کارگر است. محل هرکارگاه باید خشک، دارای نور کافی و مساحتی متناسب با تعداد کارگران شاغل در آن داشته باشد.

ابزار و وسایل:

میزکار: یکی از اساسی ترین ابزارهای مورد مصرف در کارگاه‌های مرتبط با هنرهای چوبی میز کار است و معمولاً از آن استفاده‌های متعددی می شود. میزکار از یک صفحه با دو گیره تشکیل شده است. طول میزکار بین ۱۷۰ تا ۲۳۰ و عرض ۶۰ تا ۸۰ سانتیمتر متغیر است و بلندی آن بين ۱۸۰ تا 190 سانتیمتر بوده و به نسبت قد کارگران می تواند کوتاه یا بلندتر باشد، به شکلی که وقتی کارگر در کنار آن می ایستد، رویه‌ی میز، هم سطح با مچ دستانش باشد. صفحه‌ی میزکار معمولاً از چوب جنگلی قرمز که خوب خشک شده و شیره‌ی آن به وسیله‌ی بخار خارج شده، ساخته می شود. ضخامت رویه‌ی میزکار تقریبا هشت سانتیمتر است و روی آن سوراخهای متعدد برای مصارف مورد نیاز ایجاد میشود. در قسمتی از رویه‌ی میزکار یک گودی وجود دارد که مخصوص گذاشتن ابزار در موقع کار است. هر میزکار معمولاً دارای دو گیره است که یکی از آنها مخصوص بستن تخته به طور افقی و دیگری مخصوص بستن تخته به طور عمودی است و هر یک از آنها پیچ آهنی دارد که با گرداندن به وسیله‌ی یک اهرم عقب و جلو می رود. و قطعه را در میان گیره محکم میکند. پایه‌ی میز کار نیز از چوب جنگلی ساخته شده و عبارت از چار چوبی عمودی است که دو به دو به وسيله ى دو چوب افقی در پهلو به هم وصل شده اند و چهار قید پهن و بلند، دو پهلوی میز را از بالا و پایین به هم وصل میکند. صفحه‌ی اصلی به پایه نمی چسبد و طوری قرار میگیرد که در صورت ضرورت به آسانی قابل برداشته شدن از روی پایه باشد. در ضمن، جلوی بعضی از میزهای کار (مانند میزهای تحریر) کشو یا جعبه‌هایی جهت نگهداری ابزار تعبیه میشود.

سایر ابزاری که در صنایع و هنرهای مرتبط با چوب استفاده میشود به نسبت استفاده ای که از آنها به عمل می آید به هشت دسته تقسیم می شوند که عبارتند از:

  1. میزکار
  2. ابزارهای اندازه گیری
  3. ابزارهای برنده
  4. ابزارهای ساینده
  5. ابزارهای سوراخ کننده
  6. ابزارهای کنده کاری
  7. ابزارهای کوبنده
  8. ابزارهای کمکی