ابزارهای اندازه گیری ساخت صنایع چوبی

بررسی: یک خط کش چوبی یا فلزی است که معمولاً یک تا دو متر طول دارد و گاه - به نسبت کاری که کارگاه انجام میدهد طول بیشتری هم دارد.

گونیای ۹۰ درجه: این وسیله که از دو بازوی کوچک و بزرگ با قطرهای نامساوی تشکیل شده برای خط کشی و گونیا کردن کار و همچنین امتحان قائمه بودن زوایا و همواری سطوح مورد استفاده قرار میگیرد و معمولاً بازوی بلند آن، زبان و بازوی کوتاه آن دسته‌ی گونیا نامیده میشود. گونیا از دو جنس فلز یا چوب ساخته میشود. که گونیای چوبی به دلیل سبکی وزن، قابلیت مصرف بیشتری دارد و در این نوع گونیا، معمولاً دو طرف دسته را گلویی در می آورند و گاهی نیز در لبه‌ی داخلی آن ورقه ای از فلز نصب می کنند.

برای استفاده‌ی بهتر از گونیا، باید هر چند ماه یکبار، دقیق بودن آن از نظر زاویه قائمه مورد آزمایش قرار گیرد و اطمینان حاصل شود که زاویه‌ی آن تغییری نکرده است. برای این کار باید دسته‌ی آن را یک بار از سمت چپ به قسمت نر تخته ای که کاملا مستقیم رنده شده بچسباند و روی سطح تخته خط کشید، آن گاه گونیا را برداشته از طرف راست روی نر تخته قرار داده و مجدداً خط کشید، چنانچه دو خط بر یکدیگر منطبق شوند، گونیا دقیق است و اگر اختلاف پیدا کنند، معلوم میشود گونیا دقت خود را از دست داده و باید اصلاح شود. باید توجه داشت که خود چوب مورد آزمایش می بایست کاملاً یک پهنا بوده و دو لبه‌ی آن دو خط موازی را تشکیل دهد.

گونیای فارسی: این وسیله که مانند گونیای ۹۰ درجه از فلز یا چوب ساخته شده، برای اندازه گیری زوایای ۴۵ درجه مورد استفاده قرار می گیرد و مانند گونیای یاد شده هر چند وقت یک بار باید مورد آزمایش قرار گیرد. شیوه‌ی آزمایش گونیای فارسی به این صورت است که تخته‌ی چوبی را که کاملاً رنده شده و طرفین آن تشکیل یک خط موازی را می دهد، انتخاب کرده و دسته‌ی گونیا را بر یکی از زوایای آن قرار داده و خط فارسی می کشند. آن گاه گونیا را بر زاویه‌ی متقابل قرار داده و این عمل را تکرار می کنند، چنانچه خطوط در یک راستا قرار گرفته و تشکیل یک خط کاملاً مستقیم را بدهند، گونیا سالم بوده، در غیر این صورت معلوم میشود دقت خود را از دست داده است.

گونیای بازشو: این گونیا که برای تعیین و امتحان زوایای مختلف و نامشخص مورد استفاده قرار می گیرد، دارای زبانه ای متحرک و مدرج است که به وسیله‌ی یک پیچ و یک مهره خروسک به دسته متصل شده و با شل و سفت کردن مهره‌ی خروسک به دلخواه باز و بسته می شود. در سطح بعضی از انواع گونیای بازشو شکافی وجود دارد که باعث عقب و جلو رفتن زبانه در دسته میشود.

متر: این وسیله که تقریباً همه با آن آشنایی داریم، عبارت از نواری فلزی با حالت فنری است که معمولاً برحسب سانتی متر و اینچ مدرج شده و در داخل محفظه ای فلزی یا پلاستیکی قرار دارد.

در کارگاههای صنایع و هنرهای مرتبط با چوب به نسبت نوع کاری که انجام می دهند انواع مختلف متر (از یک متر تا چند متری) مورد استفاده قرار میگیرد.

پرگار: پرگار وسیله ای است که برای ترسیم دایره، قوس، تقسیم خط و نقل اندازه به کار می رود و از دو بازوی منتهی به دو میله‌ی تیز تشکیل شده و انتهای بازوها به وسیله‌ی لوله باز یا زبانه ای به همدیگر متصل است. برای بازکردن بازوهای پرگار به اندازه‌ی دلخواه، معمولاً یک قطعه فلز مدرج و قوسی شکل به یکی از بازوها وصل شده که در وسط شکافی طولی دارد و پیچی که به بازوی دیگر وصل است، از میان آن می گذرد. وقی بخواهیم دهانه‌ی پرگار، یعنی فاصله‌ی بین دو بازو را به اندازه ای که باز شده ثابت نگه داریم، پیچ را محکم می کنیم تا فلز قوسی شکل را کاملاً نگه دارد. نوع دیگری از پرگار که ساده و بدون درجه بندی و فاقد قطعه فلز قوسی و پیچ است، گونیای میله ای نامیده می شود و از آن بیشتر، برای ترسیم قوس‌های بزرگ استفاده می شود. این پرگار از یک میله‌ی فلزی یا چوبی و دو کشوی متحرک تشکیل یافته است. قسمت پایین کشوها منتهی به دو میله‌ی تیز و قسمت بالای آنها مجهز به دو پیچ است که با شل و سفت کردن آنها بر روی میله‌ی وسط حرکت نموده یا ثابت می شوند. در این نوع پرگارها و سایر کارهای مشابه برای اندازه گیری شعاع، قوس یا دایره، می بایست فاصله‌ی میان زبانه ‌ها با خط کش دقيقاً اندازه گیری و سپس پیچ‌های بالایی محکم شود.

کولیس: این وسیله معمولاً برای اندازه گیری قطر کارهای بسیار ظریف به کار می رود. کولیس عبارت از آلتی فلزی است که دارای یک تیغه و دو فک نوک تیز است که یکی از دو فک ثابت و دیگری روی تنه متحرک است و به فک متحرک کشویی میان خالی وصل است که روی آن درجه بندی شده و از روی این کشوی مدرج می توان اندازه را تعیین کرد.

برای اندازه گیری قطر خارجی یک وسیله، باید آن را در میان دو فک کولیس قرار داد. و با انگشت شست به پشت فک متحرک فشار وارد آورد تا کولیس کاملاً بر روی سطح کار بچسبد و آن گاه اندازه‌ی آن را خواند، همچنین برای اندازه گیری قطر داخلی اشیاء اندازه گیری داخل شکافها و سوراخ ‌ها میتوان از کولیس استفاده کرد که چون در صنایع چوب استفاده‌ی چندانی ندارد، از ذکر آن خودداری میکنیم.